Matriekuitslae en geestesgesondheid: Hoe om jou tiener deur hul volgende lewenshoofstuk te dra
Met 60% van jong mense wat geestesgesondheidsorg benodig, veroorsaak die matriekuitslagseisoen intense emosionele druk vir talle gesinne. Kliniese sielkundiges lig die waarskuwingstekens uit waarop ouers bedag moet wees, verduidelik hoekom sukses wyer as net tradisionele weë gedefinieer moet word, en deel belangrike hulpbronne vir ondersteuning.
Die 2025-matriekuitslae word binnekort bekendgemaak, en landwyd wag gesinne op hete kole vir die lewensingrypende oomblik wat soveel jongmense se pad vorentoe gaan bepaal. Of dit nou ’n bron van vreugde of teleurstelling is, kan dit emosioneel oorweldigend wees en baie tieners se geestelike welstand beproef.
In sulke tye maak kinders op ouers en voogde staat om hulle te help om hul emosies te verwerk.
’n Nuwe perspektief op akademiese sukses
Dr. Lauren Martin, beradingsielkundige en visedekaan vir leer en onderrig by die Suid-Afrikaanse Kollege vir Toegepaste Sielkunde (Sacap), sê dit is belangrik om perspektief te behou.
“Dit draai nie net om akademiese prestasie nie,” verduidelik sy.
“Dit is ’n geleentheid om veerkragtigheid en aanpasbaarheid te versterk — vaardighede wat sukses in vandag se wêreld bepaal.”
Sy moedig gesinne aan om hul definisie van sukses te verbreed. Tradisionele loopbaanroetes is nie meer die enigste of selfs die beste paaie na ’n vervullende lewe nie. Beroepsopleiding, entrepreneurskap en kortkursus-sertifikate in beroepe waar daar ’n groot aanvraag is, bied toenemend realistiese alternatiewe.
“Sukses kan beteken om ’n pad te volg wat by jou passies, waardes en vaardighede pas, selfs al is dit nie die tradisionele opsie nie,” sê sy.
Wanneer uitslae teleurstel
Nie alle tieners gaan die uitslae kry waarvoor hulle gehoop het nie. Dit kan gevoelens van teleurstelling of selfs mislukking ontlok. Dr. Jaclyn Lotter, akademiese dekaan van Sacap, sê die eerste stap is om hierdie emosies te aanvaar.
“Tieners moet hoor dat dit normaal is om teleurgesteld, kwaad of selfs verward te voel. Hierdie emosies is heeltemal geldig,” verduidelik sy. “Wat belangrik is, is hoe hulle daarna die toekoms aanpak.”
Oop, eerlike gesprekke kan tieners help om hul gevoelens te verwerk en praktiese volgende stappe te oorweeg. Om hul sterkpunte en belangstellings te identifiseer – of dit kreatiwiteit, leierskap of tegniese aanleg is – kan hul motivering en selfvertroue ’n broodnodige hupstoot gee.
Gevaarligte vir geestesgesondheidsprobleme
Die geestesdruk wat tieners in hierdie oorgangstyd beleef, is oorweldigend. ’n 2023 Unicef-peiling het getoon dat 60% van kinders en jong mense geestesgesondheidsorg benodig – en dié syfer styg tot 70% onder jong mense tussen 15 en 24 jaar.
Die kliniese sielkundige Ruv Esterhuysen van Life Healthcare waarsku dat spanning, angs en selfs selfdoodgedagtes vinnig kan vererger as dit nie aangespreek word nie.
Sy noem die volgende gevaartekens waarvoor ouers moet dophou:
• Merkbare emosionele of gedragsveranderinge
• Oormatige sensitiwiteit vir verwerping of mislukking
• Teruggetrokkenheid of isolasie
• Slaapsteurnisse of verandering in eetlus
• Ontstellende sosiale media-plasings of tekens van selfskade
“Ouers, familie en vriende moet dit normaal maak om professionele hulp te soek,” sê Esterhuysen. “Wees eerlik en direk wanneer julle oor geestesgesondheid praat.”
Sy beklemtoon ook die belangrikheid van oop kommunikasie:
“Praat, reik uit en luister aandagtig. Laat jou tiener goed verstaan dat skooluitslae of loopbaanstruikelbokke nie die einde van die wêreld is nie.”
Hulpbronne soos Sadag, LifeLine South Africa en The Counselling Hub bied kritieke ondersteuning.
Sadag se 24/7 nasionale beradingslyn: 0861-322-322
LifeLine: 0861-322-322
Alternatiewe roetes na ’n blink toekoms
Vir studente wat weens hul uitslae nie universiteitstoelating kan kry nie, kan hoërsertifikaat-programme ’n waardevolle oorgangsroete wees – ’n brug na verdere studies of onmiddellike werkservaring. Sacap bied programme in beradings- en kommunikasievaardighede, sakebestuur en menslikehulpbronbestuur – ’n kombinasie van praktiese beroepsopleiding en die ontwikkeling van selfstandigheid en emosionele intelligensie.
Besoek Standard Bank se "Youth Hub" HIER vir hulpbronne wat jou kan bystaan om jou loopbaan reg te begin.
Built with Shorthand