“Covid-19”, “isolasie”, “kwarantyn”. Dis maar net van die woorde wat binne weke deel geword het van ons woordeskat.

Die koronavirus het oornag die hele wêreld se grootste gemeenskaplike vyand geword en daar hang ‘n ongekende paniekerigheid oor ons eie land. Ons weet nie hoe die virus homself gaan uitspeel nie.

Maar kennis is mag. Netwerk24 wil jou in hierdie tydperk ingelig hou, sodat jy alles in jou vermoë kan doen om jouself en ander toe te rus en te beveilig.

'n Spesiale verslag deur Jana Marx
Grafika deur Jaco Grobbelaar en Theuns Kruger


In Desember 2019 het die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) bewus geword van ’n uitbreking van “longontsteking” in Wuhan, China, wat anders lyk as enige ander virusinfeksie wat aan medici bekend is.

In dieselfde week het Chinese dokters probeer om die lewe van ’n 61-jarige man in Wuhan te red, berig Bloomberg. Hy het aan erge longontsteking gely wat deur ’n onbekende virus veroorsaak is. Die medisyne kon nie sy longinfeksie beheer nie en sy bloed is deur ’n kunsmatige long gepomp – totdat hy in septiese skok gegaan het en sy lewensorgane ingegee het.

Die man is op 9 Januarie dood.

Dít was nie ’n gewone sterfgeval nie. Wuhan se stadsraad het daardie dag aangeteken as die een met die eerste amptelike sterfte aan die nuwe, dodelike koronavirus – ’n stam afkomstig uit die familie van koronavirusse wat gewoonlik gewone verkoues veroorsaak.


VINNIGE KORONAFEITE

Wat is ’n koronavirus?

Koronavirusse is 'n groot familie van virusse wat siektes by diere en mense kan veroorsaak. So ’n infeksiesiekte word ’n soönose genoem, wat beteken dit word van diere na mense oorgedra. Die nuutste koronavirus kan egter ook tussen mense versprei en veroorsaak die koronavirussiekte Covid-19.


Wat presies is Covid-19?

Covid-19 is ’n hoogs aansteeklike siekte wat veroorsaak word deur die koronavirus genaamd Ears-CoV-2. Hierdie virus en siekte het vir die eerste keer aan die mensdom bekend geword nadat dit in Desember verlede jaar in die stad Wuhan, in China, uitgebreek het. Daar is dus ook nog nie ’n entstof beskikbaar nie.


Wat maak hierdie koronavirus so anders as siektes wat ons ken?

Prof. Salim Abdool Karim, epidemioloog en voorsitter van Suid-Afrika se ministeriële advieskomitee oor Covid-19, het voorheen in ’n News24-webinaar gesê betreklik min inligting is oor Ears-CoV-2 beskikbaar. Dit is immers eers op 19 Desember verlede jaar ontdek.

Wat hulle wel weet, is dat die Ears-CoV-2-virus ’n nukleïensuur-kern, met ’n omhulsel het wat uit vetstowwe (lipiede) en proteïene bestaan, sê prof. Helen Rees, wat aan die voorpunt van entstofontwikkeling in die wêreld staan en ook navorsing om ‘n nuwe entstof te ontwikkel in Suid- Afrika lei.

“Daardie omhulsel het pennetjies en die pennetjies is baie belangrik wanneer ons van die ontwikkeling van ’n entstof begin praat.” Tog toon die gewone griep baie ernstiger simptome as Covid-19. Mense speel Covid-19 ook graag af teen siektes soos MIV/vigs, so waarom is wetenskaplikes so bekommerd oor dié virus? “Alles wat ons sover van Covid-19 geleer het, is heeltemal nuut. Net om jou ’n aanduiding te gee van die tempo waarteen die wetenskap vorder: Ek moes 13 uit 17 skyfies van my voorlegging oor die koronavirus van ses weke gelede nou oordoen,” het dr. Marvin Hsiao, hoofpatoloog en senior dosent in mediese virologie aan die Universiteit van Kaapstad en die Nasionale Gesondheidslaboratorium, voorheen gesê.


Maar hoe verskil dit dan van virusse wat ons ken, soos die gewone griepvirus (influensa)?

“Daar is baie ooreenkomste, maar meer verskille tussen dié koronavirus en die griepvirus,” verduidelik Abdool Karim.

“Die griepvirus is ’n natuurlike mensvirus. Daar is omtrent vier stamme van die koronavirus wat in ons bevolkings oor die wêreld heen sirkuleer.

“Ons het koronavirusse geken, want hulle het twee ander epidemies – Ears en die Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (Mers) – veroorsaak. Deur Ears het ons geweet dit kan die longe aantas (soos in die geval van Covid-19). Die sterftesyfer was hoog.”

Abdool Karim sê hoewel Ears ook soos die nuwe koronavirus in China begin het, kon dit beheer word sodat nie Ears of Mers werklik Suid-Afrika geraak het nie. In albei gevalle kon dit betyds bedwing word.

Volgens die Lancet-wetenskapjoernaal is Ears, met sy meer as 8 000 gevalle en 800 sterftes, bedwing deur pasiënte spoedig in isolasie of in kwarantyn te plaas. Die mens-tot-mens-oordrag is betyds gestaak. Mers, wat in 2016 in die Midde-Ooste uitgebreek het, is volgens die WGO van kamele na mense oorgedra. Oordrag tussen mense was egter beperk. Weer eens is daar vinnig genoeg opgetree om die oordrag te verminder. Kamele is in hierdie geval ingeperk en daar was baie kommunikasieveldtogte om mense van die gevare van Mers bewus te maak.

“Maar toe kom ’n nuwe virus. Dié virus is naby aan Ears, amper ’n suster van Ears. Om die waarheid te sê, dis so naby aan Ears dat dit Ears genoem word – ‘Ears-CoV die tweede’.

“Omdat griep jaarliks net ’n klein verandering in sy genetiese materiaal toon, kom daar ’n nuwe stam uit, maar daardie nuwe stam is dikwels naby verwant aan ’n stam uit die verlede. So, ’n 60-jarige wat die afgelope 60 jaar jaarliks griep kry, ontwikkel ’n natuurlike immuniteit teen sekere stamme van die griepvirus.”

Daar is natuurlik ook ’n entstof teen griep beskikbaar. Die nuwe koronavirus versprei baie vinniger as griep, benewens die feit dat daar nog nie ’n entstof is nie, sê hy. Elke persoon met griep steek net een ander mens aan, so die verspreiding in ’n gemeenskap is geleidelik. ’n Persoon met Covid-19 kan egter twee tot drie ander mense aansteek.

“As jy dus 10 000 siekes het, gaan jy binne enkele dae 30 000 hê. En 30 000 word 90 000 en 90 000 word 270 000,” sê Abdool Karim.

Tog sê wetenskaplikes herhaaldelik dat die meeste mense wat Covid-19 opdoen, nie ernstig siek word nie. Abdool Karim beaam dit, maar sê dít is nie die probleem nie. Die Chinese sentrums vir siektebeheer-en-voorkoming (CDC) het volgens hom bevind dat 81 uit 100 mense ’n ligte vorm van Covid-19 opdoen.

“Dis egter die ander 19 oor wie ons bekommerd moet wees. Hulle kort mediese behandeling. Van die 19 moet vyf wesenlike mediese behandeling, soos deur middel van ’n ventilator, ontvang.” Ventilators kom net in hoësorgeenhede voor en is dus beperk.


Waar kom die jongste koronavirus vandaan?

The Telegraph het voorheen berig die bron van die uitbreking is vermoedelik ’n wildmark in Wuhan wat onder meer seekos verkoop het. Die stad se gesondheidskommissie sê die infeksie het tussen 12 en 29 Desember uitgebreek en talle werknemers van die mark het dit opgedoen. Wetenskaplikes het intussen bevind dat Ears-CoV-2 die meeste ooreenstem met virusse wat in vlermuise of ietermagôs gevind is.


Wat van gerugte dat die virus doelbewus geskep is om verwoesting te saai?

Die gerugte word voor die voet ontken sedert die siekte bekend geword het.

In ’n studie wat so onlangs soos Dinsdag 17 Maart deur die Amerikaanse navorsingsinstituut Scripps Research gepubliseer is, het wetenskaplikes die genoomdata ontleed en gevind die virusstam het ’n natuurlike oorsprong en het op ’n natuurlike manier ontwikkel.

Volgens die studie is dié virus se “ruggraat” uniek. Boosdoeners wat ’n patogeen spesiaal wil ontwikkel om mense siek te maak, sal die “ruggraat” van ’n bestaande en bekende virus as basis gebruik.


Wat is die simptome van Covid-19? 

Die algemeenste simptome van Covid-19 is koors, moegheid en ’n droë hoes. Pasiënte kan ook pyn, ’n toe- of loopneus, ’n seer keel of diarree hê. Hierdie simptome is gewoonlik lig en begin geleidelik.

Sommige mense tel die virus op, maar toon geen simptome nie en voel ook nie sleg nie. Die meeste mense (80%) herstel van die siekte sonder enige spesiale behandeling.

Sowat een uit elke ses mense wat Covid-19 opdoen, word ernstig siek daarvan en kan asemhalingsprobleme ervaar.

Sowat een uit elke ses mense wat Covid-19 opdoen, word ernstig siek daarvan en kan asemhalingsprobleme ervaar. Ouer mense en diegene met onderliggende mediese probleme soos hoë bloeddruk, hartprobleme of suikersiekte is meer geneig om ernstig siek te word.

Mense wat koors het, hoes en sukkel om asem te haal moet mediese hulp soek.


Hoe versprei dit?

Hoewel die siekte aanvanklik van dier tot mens oorgedra is, het dit baie gou deur middel van besmette druppeltjies van liggaamsvloeistof tussen mense begin versprei, waneer geïnfekteerde mense nies of hoes.

Die druppeltjies land dan op voorwerpe en oppervlakke rondom die persoon. Ander mense raak daaraan en dan aan hul oë, neus of mond.

Die druppeltjies kan ook ingeasem word terwyl dit nog deur die lug trek kort na die person genies of gehoes het. Dis daarom belangrik om verder as 1,5 m van mekaar af te bly.

Die virus is al in stoelgang gekweek, wat beteken dit kan daarin voorkom, maar daar is nog nie juis bewys dat dit deur stoelgang versprei word nie. Navorsing in dié verband duur voort.

Dr. Kerrin Begg, spesialis in openbare gesondheid verbonde aan die Universiteit Stellenbosch verduidelik dit aan die hand van hoe blinkertjies versprei.

“Stel jou voor die virus is goue blinkertjies. Jy raak aan goue blinkertjies en dit sit vas aan jou hande. Oral waar jy vat, of dit aan jou gesig of oppervlakke is – daar sit die blinkertjies. Iemand anders kom verby en vat waar jy gevat het. Nou is daar blinkertjies op daardie persoon se vingers. Daardie persoon raak weer aan iets of iemand anders . . .”

Dit geld selfs as jy handskoene en ’n masker dra. “As jy met ’n handskoen aan goue blinkertjies vat, sit dit steeds aan die handskoen vas . . .”

KYK OOK: Oulike handewas-eksperiment vir jou kind


Kan jy aansteek by iemand wat geen simptome toon nie?

Hierdie kwessie is een van die dinge wat wetenskaplikes nog laat kopkrap.

Die WGO hou vol dat die risiko vir sodanige verspreiding “baie laag” is. 

Tog het ’n studie, wat op 24 Januarie in die Lancet-vaktydskrif gepubliseer is, bevind dat sommige geïnfekteerde mense die virus kan versprei sonder dat hulle siek voel. Luidens dié artikel is dit “van kritieke belang” dat pasiënte geïsoleer word.

Mense wat met geïnfekteerdes in kontak gekom het, moet so gou moontlik in kwarantyn geplaas word, “want infektering sonder simptome blyk moontlik te wees (soos deur een van ons pasiënte bewys is)”.

In ’n gevallestudie wat op 30 Januarie in The New England Journal of Medicine gepubliseer is, is daar ook sprake daarvan dat iemand wat nie simptome het nie, dit wel kan oordra.

’n Meer onlangse studie wat op Maandag 16 Maart in die vaktydskrif Emerging Infectious Diseases gepubliseer is, toon dat 10% van pasiënte by ’n geïnfekteerde persoon aansteek wat nog nie simptome toon nie. Die studie maak die gevolgtrekking dat simptoomlose oordrag die inperking van die virus erg bemoeilik.

LEES OOK: KORONA: Watter lesse kan ons leer uit die Groot Griep van 1918?


Hoe lank is die inkubasietydperk vir Covid-19?

Die sogenaamde inkubasietydperk is die tyd tussen die punt waar die virus opgeneem word en die punt waar simptome van die siekte begin kop uitsteek. Wetenskaplikes is dit eens dat die inkubasietydperk een tot 14 dae is, met die meeste simptome wat ná vyf dae eers na vore kom. 


Kan antbiotika Covid-19 voorkom of behandel?

Nee. Antibiotika werk nie virusse teen nie, hulle werk net bakteriële infeksies teen.

Is daar ’n entstof, medisyne of behandeling vir Covid-19?

Daar is nog nie ’n entstof nie, maar die simptome van die virussiekte kan behandel word. Wetenskaplikes werk baie hard daaraan om ’n entstof te probeer ontwikkel en medisyne deur kliniese proeflopies te toets. Intussen moet mense wat ernstig siek is, gehospitaliseer word. Die meeste pasiënte herstel met behandeling.

Waarom moet ons ingeperk word?

Die inperking was nodig om die kurwe (van nuwe gevalle) af te plat. Die regering moes tyd wen om die gesondheidsektor gereed te maak vir ‘n moontlike uitbreking.


Hoe groot is die kans op ‘n uitbreking in die toekoms?

Namate die regering die inperkingsmaatreëls verslap, sal koronavirus-infeksies waarskynlik eers geleidelik toeneem en dan eksponensieel styg, het prof. Salim Abdool Karim, epidemioloog en voorsitter van die ministeriële advieskomitee oor Covid-19, in ‘n webinar gesê.

“Ons gaan nog baie uitbrekings sien – in skole, in werkplekke, in winkelsentrums. Dit gáán gebeur ... Ons gaan ’n stadige, geleidelike styging (in gevalle) sien. En dan die inflasie – ’n skielike styging in gevalle. Daar sal dan weer opgetree word om die kurwe af te plat,” sê Abdool Karim.

Hy vermoed só ’n skerp styging in infeksies kan reeds in Julie voorkom, maar noem modelle van die land se wiskundiges wys dat die uitbreking eers in Augustus of September tot die spits gedryf kan word.


Wanneer gaan dinge weer normaal wees?

Prof. Salim Abdool Karim, epidemioloog en voorsitter van die ministeriële advieskomitee oor Covid-19, het in ‘n webinaar gesê daar moet eers ’n entstof wees voordat dinge sal normaliseer. Dit is ten beste aan die einde van die jaar, maar kan dalk eers volgende jaar wees, sê hy.

Vir eers is daar ’n nuwe normaal: “Die nuwe normaal beteken die eerste ding wat jy doen voor jy jou werkplek se voordeur oopmaak, is om jou hande te ontsmet voordat jy aan die deurhandvatsel raak sodat jy nie virus uit die taxi of motor oordra nie.”

Dié gesondheidspraktyke moet ook na werkplekke oorspoel, sê hy.


Hoe werk die vlakke van inperking?

Die regering gaan die inperking in stadiums of fases verslap. In elke vlak sal daar meer sakeondernemings bedryf kan word. As jou bedryf of sektor nog nie heropen het nie, mag jy nie ingaan kantoor toe en aangaan soos normaal nie. Almal word steeds tot hul huise beperk, tensy die sektor mag begin sake doen. Selfs dié bewegings is onderhewig aan streng maatreëls soos deur elke vlak van inperking bepaal.

Hoërisikogevalle, soos mense bo die ouderdom van 60 of mense met voorafbestaande toestande soos diabetes, MIV of harttoestande word aangemoedig om so ver moontlik steeds van die huis af te werk.


Hoe weet ons hoe lank elke vlak is?

Die regering weet nog nie. As die kurwe van nuwe gevalle weer styg, kan inperking weer strenger word. Alles hang af van hoe die virus optree. Daar is geen bestaande data om presies te weet wat vir ons voorlê en wanneer ons na ‘n volgende vlak sal verslap nie.


Kan ons weer terugbeweeg na strenger vlakke?

Ja, alles hang af van hoe die virus optree namate inperkingsmaatreëls verslap word. Daar is geen bestaande data om presies te weet wat vir ons voorlê nie


Kan my hond of kat my Covid-19 gee?

Daar is soms verwarring hieroor omdat die virus sy oorsprong in diere het. Hoewel daar ’n geval in Hongkong is waar ’n hond aangesteek het, is daar nie genoeg bewyse dat ’n hond, kat of enige troeteldier Covid-19 kan oordra nie. Die siekte versprei hoofsaaklik deur druppeltjies liggaamsvloeistof in die lug wanneer ’n persoon hoes, nies of praat. Die kwessie word egter steeds ondersoek.

SÓ ONTVOU DIT WÊRELDWYD

Klik op 'Map' in die kaart hieronder om te sien hoe die virus wêreldwyd, ook in Suid-Afrika, versprei. Sien die statistiek vir spesifieke lande deur op die rooi kolle te klik.



INPERKING: ALLES WAT JY MOET WEET

Suid-Afrika is tans op vlak 4 van die inperking.

Pres. Cyril Ramaphosa het aangekondig dat die land van vlak 5 tot vlak 4 beweeg deur ’n risiko-aangepaste benadering te volg. Dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake, het verduidelik die vlakke is verlaag nadat 70 000 insette ontvang is, waarvan 800 uit die sakesektor is

So lyk die regulasies vir vlak 4 wat op 29 April in die Staatskoerant gepubliseer is. Klik om af te laai: http://www.gpwonline.co.za/Gazettes/Gazettes/43258_29-04_Cogta.pdf

Die regulasies is op 7 Mei gewysig om munisipale dienste in te sluit. Klik om af te laai: http://www.gpwonline.co.za/Gazettes/Gazettes/43291_07-05_Cogta.pdf


Inperking van beweging

Dlamini-Zuma het benadruk die regering verwag steeds dat mense by die huis moet bly. Mense mag slegs hul huise verlaat om te gaan werk of inkopies te doen. Voorheen kon mense slegs ’n paar goed gaan koop, maar meer goed is nou bygevoeg.

Kinders mag nou huis toe gaan as hulle byvoorbeeld by hul ouma gekuier het. Mense mag ook nou tussen 06:00 en 09:00 buite oefen. Jy mag fietsry, hardloop en loop, maar dit moet in jou buurt en binne ’n 5 km-radius wees. Dit mag egter nie in groepe gedoen word nie.


Wat mag ek koop?

• Kos;
• Kos vir troeteldiere;
• Kos wat restaurante berei en aflewer;
• Toiletware en toiletpapier;
• Handreinigers, skoonmaakprodukte en seep;
• Babaprodukte;
• Petrol, steenkool, hout, paraffien en gas;
• Selfoonlugtyd;
• Krag en gas;
• Hardeware;
• Onderdele vir die noodherstel van motors;
• Middels wat gebruik word om enige van die toelaatbare produkte te vervaardig;
• Materiaal om lapmaskers en winterklere te maak;
• Winterklere, -skoene, -linne en verwarmers;
• Kinderklere en materiaal om kinderklere mee te maak;
• Skryfbehoeftes en opvoedkundige boeke; en
• Persoonlike tegnologie soos rekenaars, selfone en ander tuiskantoortoerusting.

Wat mag ek nie koop nie?

• Alkohol;
• Sigarette en e-sigarette; en
• Alles wat nie op die lys van “toelaatbare” produkte is nie. Dit kan dus gebeur dat ’n winkel oop is, maar nie al sy produkte mag verkoop nie.


Wat is toe?

• Kerke of plekke waar godsdienstige byeenkomste aangebied word;
• Plekke waar sport- of ontspanningsaktiwiteite aangebied word;
• Vermaaklikheidsentrums of plekke waar uitstallings aangebied word;

Enige plek waar mense graag saamtrek, soos:

• Openbare parke, sportterreine en -velde, strande en swembaddens;
• Vlooi- en ander markte;
• Basaars;
• Nagklubs;
• Casino’s;
• Hotels, lodges, AirBnb’s, bed-en-ontbyt-plekke, tyddeelgeriewe en gastehuise, behalwe as dit gebruik word om oorsese toeriste tydelik gedurende die inperking te huisves;
• Private en openbare wildplase, behalwe as dit gebruik word om oorsese toeriste tydelik gedurende die inperking te huisves;
• Vakansieoorde, behalwe as dit gebruik word om oorsese toeriste tydelik gedurende die inperking te huisves;
• Kroeë, sjebiens en tavernes;
• Teaters en fliekteaters;
• Museums;
• Restaurante vir aansitdoeleindes (kos mag net afgelewer word);
• Gimnasiums;
• Drankwinkels en enige ander plek wat drank verkoop;
• Taxistaanplekke, bus- en treinstasies (daar word wel voorsien dat werknemers van noodsaaklike openbarevervoermiddels gebruik sal kan maak;
• Lughawens; en
• Skuldinvorderaars.


Wat is oop?

•  Alle telefoondienste en -infrastruktuur;
•  Pos- en koerierdienste vir al die dienste en produkte wat gedurende vlak 4 beskikbaar is;
• Aanlyn dienste vir vermaak en media;
• Koerante en uitsaaidienste;
• Noodsaaklike finansiële dienste;
• Siviele ingenieursdienste vir openbare werke soos water, energie en sanitasie;
• Konstruksiewerk;
• Pad- en brugprojekte, wat die herstel van paaie insluit;
• Kritieke instandhoudings- en hersteldienste;
• Motorhersteldienste;
• Dienste wat krag, gas en water verskaf;
• Landbou, bosbou, jag, vissery, veilings en visplase;
• Vervaardiging van die toelaatbare produkte, papier en skryfbehoeftes, petrol, winterprodukte en -klere, asook boumateriaal;
• Finansiële dienste soos banke, versekeraars, mediese fondse en pensioenfondsadministrasie;
• Private sekuriteitsfirmas;
• Motorverkope, onderhewig aan streng voorskrifte;
• Chauffeurdienste en plekke wat motors verhuur;
• Restaurante vir aflewerings tussen 09:00 en 19:00;
• Insleepdienste;
• Noodhersteldienste deur loodgieters, elektrisiëns en slotmakers;
• Howe – met streng beperkings;
• Noodsaaklike munisipale dienste;
• Meesterskantore;
• Sekere staatsdepartemente en hoofstuk 9-instellings soos die openbare beskermer en die Zondo-kommissie van ondersoek na staatskaping;
• Herwinningsdienste;
• Maatskaplike dienste;
• Mediese dienste en apteke – nie net beperk tot noodgevalle nie;
• Kinderoppassers;
• Jeugsorgsentrums (kinderhuise);
• Inbelsentrums;
• Polisiekantore, tronke en aanhoudingselle – onderhewig aan streng maatreëls;
• Myne – onderhewig aan streng maatreëls;
• Plaagbeheer;
• Munisipale dienste soos vullisverwydering;
• Begrafnis- en verwante dienste;
• Wildbestuur en veeartseny; en
• Vakbonde vir die werknemers wat in vlak 4 mag werk.


Oefening

Jy mag stap, hardloop en fietsry binne ’n radius van 5 km van jou huis. Jy mag dit slegs tussen 06:00 en 09:00 doen. Dit mag nie georganiseerde sport wees of in georganiseerde groepe wees nie. Jy mag jou hond saamneem wanneer jy gaan oefen.

Hanlie Stadler berig mense wat in dié tye reeds werk, moet oefen op dae wat hulle kan, of wag vir laer vlakke van inperking, het Dlamini-Zuma gesê. Daar is geen uitsonderings vir noodsaaklike werkers nie.

Brig. Vish Naidoo, nasionale polisiewoordvoerder, het aan Maygene de Wee gesê dat die 5 km-radius waarbinne jy mag oefen, by jou huis begin. Jy kan dus nie na ’n oefenplek buite die radius ry en dáár wil gaan oefen, of die radius van daar af bepaal nie.


Aandklokreël

Ingevolge ’n aandklokreël mag slegs mense met ’n permit om ‘n noodsaaklike diens te verrig ná 20:00 of voor 05:00 buite hul huis wees.


Binnelandse Sake

Die kantore van die departement van binnelandse sake is van Maandag tot Vrydag van 10:00 tot 14:00 oop.

Die dienste wat gelewer word, is die uitreik van geboorte- en doodsertifikate en nuwe identiteitsdokumente.


Medikasie, tandarts- en ander roetineondersoeke

Voorskrifte vir skedule 2, 3 en 4-medisyne kan vir tot 12 maande herhaal word.

Volgens dr. Lwazi Manzi, woordvoerder van die departement van gesondheid, word roetineondersoeke soos afsprake by ginekoloë of tandartsbesoeke tydens vlak 4 toegelaat.


Byeenkomste

Alle byeenkomste word steeds verbied, behalwe begrafnisse (beperk tot 50 mense), personeel in ’n werksplek en wanneer inkopies gedoen word.

Indien die reël oortree word, kan mense in hegtenis geneem word.


Beweging tussen provinsies, streke en stede word verbied, behalwe:

• Vir werkers wat ’n permit het om ’n noodsaaklike diens te lewer en daagliks tussen hul huis en werksplek moet pendel;
• Om ’n begrafnis by te woon, soos hulle toegelaat is;
• Die vervoer van menslike oorskot;
• Vir leerlinge of studente wat daagliks na skole of tersiêre instellings moet reis.


Maskers verpligtend

Jy moet ’n masker dra wat jou mond en neus bedek. Geen mens mag enige gebou sonder ’n masker binnegaan nie. Sien onder hoe om jou eie maskers te maak.

Werkgewers moet aan hul werknemers maskers verskaf. Lees meer hier wat van werkgewers en werknemers verwag word.


Landsgrense en grensposte

Die land se grense en toegangspunte is steeds gesluit, behalwe vir goedere wat die land inkom en uitgaan. 

Die beweging van mense oor grense heen word net in sekere omstandighede toegelaat soos wanneer Suid-Afrikaners uit die buiteland kom, of as ’n persoon die land moet binnekom of verlaat weens ’n mediese noodgeval.

Suid-Afrikaners wat gerepatrieer word, sal twee weke in kwarantyn moet bly. 

Buitelanders wat gerepatrieer wil word, sal in Suid-Afrika moet bly vir die duur van vlak 4, of hulle kan met ambassades kontak maak wat ’n spesiale vlug kan reël om hulle terug na hul tuislande te neem.

Só moet jou winkel lyk

Winkels, supermarkte, apteke en ander moet hul vloeroppervlakte vasstel en op grond daarvan uitwerk hoeveel kliënte of klante op ’n slag in die winkel mag wees, sodat almal in die winkel op ’n gegewe tydstip 1,5 m van mekaar af kan wees.

Die meeste supermarkte maak 08:00 oop en sluit 18:00 in die week. Oor naweke sluit dit om 16:00, met enkele uitsonderings. Alle Pick n Pay Hypermarkets maak in die week eers 09:00 oop en 08:00 op Saterdae.

As ondernemings nie gehoor gee aan maatreëls nie, sal die virus waarskynlik daar versprei en die onderneming sal moet sluit, het Dlamini-Zuma.

• Daar moet handreinigers by die ingange vir klante en personeel beskikbaar wees;

• ’n Personeellid moet aangewys word om te verseker dat daar aan die Covid-19-maatreëls voldoen word;

• Werkgewers moet toesien dat werknemers ’n gesonde afstand handhaaf en hul sover moontlik van die huis af laat werk, vergaderings in persoon beperk en spesiale maatreëls instel vir hoërisiko-werknemers. Sodanige werknemers is bo die ouderdom van 60 jaar oud, of het bestaande siektetoestande; en

• Persoonlike kontak met koerier- of afleweringsdienste moet tot die minimum beperk word.

Regulasies vir werkplekke, soos deur die departement van arbeid in die Staatskoerant gepubliseer:

* Lees hier die jongste regulasies soos deur die departement van arbeid uiteengesit. Soek die Staatskoerante getiteld “Labour”.

* Klik en laai die handleiding in die Wet op Beroepsgesondheid en Veiligheid hier af.

* Klik en laai die regulasies soos in die Staatskoerant uiteengesit hier af.

* Lees die diepteverslag hier: https://www.netwerk24.com/Nuus/Gesondheid/gesonde-werk-die-nuwe-normaal-in-die-werkplek-20200501


Winterklere, lap, komberse en verwarmers mag verkoop word

Soos voorheen genoem, word dié verkope toegelaat. Materiaalwinkels is ook oop omdat mense gesigmaskers wil maak.


Takealot en ander e-handelaars

Items wat onder die vlak 4-inperking as noodsaaklik beskou word, kan aanlyn bestel en afgelewer word, het Ebrahim Patel, minister van handel en nywerheid, volgens Petrus Malherbe gesê.

Patel het gesê dat items soos winterklere, beddegoed, skryfbehoeftes, elektronika en selfone aanlyn bestel mag word.

Elektronika soos selfone, skootrekenaars en ander “kantoortoerusting” mag ook verkoop word, het Patel gesê. Dit is nie duidelik of dit kantoormeubels soos lessenaars en stoele insluit nie.

Die regulasies bepaal wel dat “toerusting om werk van die huis af moontlik te maak” verkoop mag word.


Net dié huiswerkers mag werk

Elvira Wood berig huiswerkers wat bejaardes, kinders, siekes, fisiek en verstandelik gestremdes versorg, mag wel werk. Verder mag inslaap-huiswerkers ook werk. Daar is voorgestel die huiswerkers van mense wat onder vlak 4 mag werk, mag ook begin werk. Dié voorstel is toe nié in die finale regulasies ingesluit nie.

Uit die voorstelle wat voorheen gemaak is, blyk dit dat tuinwerkers eers weer terug kan gaan werk toe wanneer vlak 3 ingestel word.

Eers op vlak 2 van die inperking mag alle huiswerkers weer by enigiemand werk. Dié regulasies moet egter nog bevestig word en is onderhewig aan aanpassings voordat die land na laer vlakke beweeg.


Pendel vir werk

Mense wat in een provinsie werk en in ’n ander provinsie woon, moet ’n permit kry om in die week te pendel.

Mense het net van 1 tot 7 Mei gehad om eenmalig van die provinsie waar hulle gedurende die vlak 5-inperking was na hul huis, of die provinsie waarin hulle werk te beweeg.

As jy eers in die provinsie is waar jy werk, mag jy ook nie naweke heen en weer beweeg nie.


Die beweging van kinders tussen ouers, geskeide ouers of voogde

Kinders mag tussen ouers of voogde in dieselfde stede of munisipale gebiede beweeg, mits daar ’n hofbevel of ’n geregistreerde ouerskapsplan soos deur ’n gesinsadvokaat geregistreer, in plek is.

As dié dokumente nie beskikbaar is nie, kan ouers aansoek doen om ’n permit by ’n landdros. Dis vorm 3 van aanhegsel A van die Staatskoerant. Klik om af te laai: http://www.gpwonline.co.za/Gazettes/Gazettes/43258_29-04_Cogta.pdf .

Kinders kan ook tussen provinsies reis, mits ouers ’n permit van ’n landdros bekom het. Dis ook vorm 3 van aanhegsel A van die Staatskoerant.

Kinders wat gedurende vlak 5 van die inperking nie by hul huise ingeperk was nie, kan eenmalig na die provinsie waar hulle woon, terugkeer. Die ouer of voog wat die kind vervoer, moet egter ’n permit hê in die vorm van vorm 3 van aanhegsel A van die Staatskoerant.

Die landdros het die volgende dokumentasie nodig voordat ’n permit uitgereik sal word om kinders in dieselfde stad of streek te skuif:

* ’n  Afskrif van die geboortesertifikaat; en
* Skriftelike motivering waarom die kind(ers) geskuif moet word.

Die landdros het die volgende dokumentasie nodig voordat ’n permit uitgereik sal word om kinders oor provinsiale of munisipale grense te skuif:

* ’n Hofbevel;
* ’n Ouerskapsplan soos deur ’n gesinsadvokaat geregistreer;
* ’n Afskrif van die geboortesertifikaat; en
* Skriftelike motivering vir die verskuiwing


Verbod bly op sigarette, e-sigarette en alkohol

Die regering het ’n ommekeer gemaak en besluit die verkoop van sigarette, e-sigarette en enige tabakprodukte word steeds nie toegelaat onder vlak 4 nie.

Redes wat aangevoer word, sluit in dat dit mense se longe verswak, asook dat dit sosiale distansiëring teenwerk. Daar is ook steeds ’n verbod op die verkoop van alkohol. Mense wat hul eie alkohol vervaardig, mag dit doen, maar mag dit nie weggee of verkoop nie.

Alkohol mag ook nie vervoer word nie, behalwe as dit vir uitvoerdoeleindes is.

Geen dranklisensies sal in hierdie stadium uitgereik word nie.


Wyn- en ander landbou-uitvoere heropen

Nellie Brand-Jonker berig die wynbedryf se pleidooie by die regering om te kan uitvoer omdat bestellings oorsee verloor kan word terwyl die res van die wêreld mag uitvoer, is gehoor.

Die uitvoer van wyn mag nou in vlak 4 van die inperking begin. Dlamini-Zuma het op ’n mediakonferensie oor die regulasies vir vlak 4 gesê alle landbouprodukte sal nou vervoer mag word na hawens vir uitvoer, ingesluit wyn en wol.

Lees meer hier: https://www.netwerk24.com/Sake/Landbou/wynbedryf-se-gesmeek-oor-uitvoer-gehoor-20200429


Hardewarewinkels is deels oop

Patel het bekend gemaak dat nuwe regulasies beteken dat ysterwarewinkels weer met die algemene publiek sal mag sake doen. Die regulasies sê egter bloot dat “ysterware, onderdele en voorraad” verkoop mag word.

William Horne berig nie al Build It-takke is oop nie en dié wat wel oopmaak is net tot 12:00 oop. Italtile, wat die teël- en huiswarewinkels Italtile, CTM en TopT besit en ook teëls vervaardig, is ook oop. Al die Builder’s Warehouse-takke is normale ure oop. Die agt Brights-ysterwarewinkels is weeksdae tussen 08:00 en 16:00 oop en 08:00 en 14:00 op Saterdae.

Jaco Hattingh, besturende direkteur van Mica en DIY Depot, het by verdere navraag aan Jana Marx gesê die meeste winkels is oop om hardeware te verkoop. Dit wat verkoop word, word geklassifiseer as produkte of toerusting wat gebruik word om huise, swembaddens en tuine te onderhou.

Dis raadsaam om eers ’n tak te skakel of die Facebook-blad op te soek om seker te maak die spesifieke tak is wél oop, sê Hattingh. Sommige winkels rig hulself nog volgens die Covid-19-regulasies in, en ander moet noodgedwonge toe bly, omdat dit hoofsaaklik boumateriaal verkoop, wat nog nie in vlak 4 van toepassing is nie.

Haarkappers en skoonheidsalonne bly toe

Dis omdat dit onmoontlik is om ’n gesonde afstand te handhaaf, weens persoonlike aanraking wat deel is van dié beroepe. Naelprodukte mag wel verkoop word sodat mense hul naels kan versorg.


Boeke en ander skryfbehoeftes is beskikbaar

Boekwinkels soos Exclusive Books en Bargain Books is wel oop om gedrukte eksemplare te verkoop. Exclusive Books maak nou ook van UberEats gebruik om boeke te versprei.


Restaurante en kitskosrestaurante mag aflewer

Restaurante mag slegs kos by jou laat aflewer. Dit geld ook vir kitskosrestaurante. Niemand mag in hierdie stadium nog gaan uiteet nie. Restaurante mag ook net tussen 09:00 en 19:00 sake doen. Ná 20:00 geld ’n aandklokreël en almal moet tuis wees.


Uber Eats, Bolt Food en Mr D Food werk almal weer.

Jy sal maar nog ’n tydjie moet wag om aan ’n peri-peri-hoenderboudjie van Nando’s weg te lê, berig Petrus Malherbe. Dié groep gaan nie sy kitskosrestaurante tydens die vlak 4-inperking vir die publiek oopmaak nie. In stede daarvan gaan Nando’s ’n “klein aantal restaurante” open om kos aan gemeenskappe te voorsien waar ’n voedselnood is.

Plekke wat wél oop is om kos by jou huis af te lewer, sluit in beperkte takke van KFC en Burger King. Steers, McDonald's, Col’Cacchio, Wimpy, Zebro’s, KFC, Burger King en Roman’s Pizza is van die groepe wat aangedui het net sommige takke gaan oop wees.

Hier is ’n volledige lys van KFC-takke wat tans sake doen: https://www.facebook.com/notes/kfc/ready-to-servefrom-saturday-2-may/3088938764462768/

Die apps kan net in groot stede gebruik word en nie op die platteland nie. Op die platteland sal bestellings waarskynlik telefonies gemaak kan word waarna die restaurant dit self kan gaan aflewer, indien moontlik.

Hier is ’n volledige lys van restaurante en kitskosrestaurante wat tydens vlak 4 mag aflewer:


Begrafnisse is beperk tot 50 mense

Die volgende mense mag begrafnisse bywoon:

• Eggenoot of lewensmaat;
• Kind van die oorledene, hetsy biologiese, aangenome of stiefkind;
• Skoonseun of skoondogter van die oorledene;
• Ouer van die oorledene, hetsy biologiese, aangenome of stiefouer;
• Broer of suster van die oorledene, hetsy biologiese, aangenome of stiefsuster of -broer; en
• Grootouers van die oorledene.

Benewens die reël oor net 50 begrafnisgangers (familie, vriende en personeel van begrafnisondernemers ingesluit), moet almal reguit na die begraafplaas, krematorium of lykshuis gaan. Geen dienste in kerke word toegelaat nie, het Naidoo gesê. Nagwake word verbied.

’n Permit van die naaste landdroskantoor of polisiekantoor is nodig om vir ’n begrafnis oor provinsiale grense te reis. Sien vorm 4, aanhegsel A van die Staatskoerant. Klik om af te laai: http://www.gpwonline.co.za/Gazettes/Gazettes/43258_29-04_Cogta.pdf .

Om ’n permit te bekom, moet jy ’n doodsertifikaat of ’n gewaarmerkte afskrif van ’n doodsertifikaat kan toon. As die doodsertifikaat nog nie uitgereik is nie, soos in die geval van Moslem-begrafnisse wat binne 24 uur ná ’n sterfte plaasvind, moet die persoon wat wil reis ’n beëdigde verklaring aflê, asook ’n brief van die godsdiensleier wat bevestig dat die begrafnis binne 24 uur moet plaasvind, aan die amptenaar verskaf (sien vorm 5, aanhegsel A).

Slegs twee familielede met permitte mag die lykswa oor provinsiale grense vergesel, gegewe dat die oorledene nie weens Covid-19 gesterf het nie.

Die regulasies vir openbare vervoer geld waar begrafnisgangers van openbare vervoer moet gebruik maak.

Alle vorms moet volledig ingevul wees en die volle name, identiteits- of paspoortnommers en kontakbesonderhede van aansoekers bevat. As inligting ontbreek, is die permit ongeldig..


Vervoer

Ingevolge die regulasies in die Staatskoerant
(klik om af te laai) mag geen voertuig tussen 20:00 en 05:00 in bedryf wees nie, met ’n spesiale vergunning tot 21:00 vir voertuie wat tussen provinsies en munisipale streke reis.

Christiaan du Plessis berig Fikile Mbalula, minister van vervoer, het in sy aankondiging van die regulasies ’n nuwe regulasie bekragtig wat die spesiale vergunning spesifiek vir openbare vervoer terugtrek.

Ingevolge dié regulasie (klik om af te laai) moet alle passasiers teen 19:00 afgelaai wees. Mense mag ook net tussen 05:00 en 19:00 vervoer word.

Daar word egter nêrens uitgestippel of mense met private vervoer ná 20:00 mag reis om noodsaaklike werk te gaan doen nie.

Ayanda Paine, Mbalula se woordvoerder, kon nog nie duidelikheid hieroor gee nie.

Die regulasies sê wel mense mag ná 20:00 vir noodsaaklike werk vervoer word as die voertuig deur ’n werkgewer gehuur word.

Mense moet ook ’n skofrooster of werkskedule hê wat onderteken is deur ’n bedryfshoof, bestuurder, departementshoof of enige ander aangewese persoon van ’n gegewe instelling.

 Die aflewering van warm kos mag tussen 09:00 en 19:00 geskied.

Maatreëls vir openbare vervoergeriewe en openbare vervoermiddels

Christiaan du Plessis berig passasiers, bestuurders en beamptes wat met passasiers te doen het, moet ’n gesigmasker dra of enige ander item wat die neus en mond bedek.

Alle voertuie wat vir openbare vervoer gebruik word, moet ontsmet word nadat passasiers afgelaai is en ook voordat ander passasiers in die voertuig klim.

Operateurs moet veral seker maak handvatsels en handrelings is ontsmet met middels met ’n alkohol-inhoud van meer as 60%. Operateurs moet ook seker maak alle voertuie is skoon en netjies. Maatreëls moet gehandhaaf word dat mense ’n gesonde afstand hou.

Alle eienaars van openbarevervoergeriewe moet dit gereeld ontsmet en geriewe beskikbaar stel waar mense hul hande kan was. Die eienaars moet ook maatreëls instel sodat mense ’n gesonde afstand van mekaar behou.

Vermoë

Sedan-voertuie, metertaxi’s en voertuie van pendeldienste mag nie meer as 50% van hul toelaatbare getal passasiers vervoer nie.

In die geval waar bogenoemde voertuie maksimum vyf mense mag vervoer, mag drie mense in die voertuig wees. Dit sluit die bestuurder in. Waar sewe mense gewoonlik in ’n voertuig toelaatbaar is, mag daar nou net vier in die voertuig wees.

Voertuie met ’n dravermoë van tien mense, mag nou agt mense in die voertuig hê. ’n Minibus wat gewoonlik 15 passasiers mag vervoer, mag nou net 10 passasiers vervoer plus die bestuurder.

Daar mag net 16 mense wees in ’n minibus wat gewoonlik 22 passasiers kan vervoer. Busse mag net 50% van hul normale getal passasiers vervoer en voertuie wat leerlinge vervoer, mag nie meer as 70% van hul vermoë oorskry nie.


Rybewyse

Rybewyse, leerlingrybewyse, permitte en padwaardigheidsertifikate wat tydens die staat van inperking verval het, se geldigheid is vanaf Maandag met 30 dae verleng.

Boonop is motorhandelaars-nommerplate vir motors wat in die staat van inperking verval het, se geldigheid van Maandag af met ses maande verleng.

Alle sentrums vir rybewyse en voertuigtoetse is van Maandag heropen. Niemand mag sonder ’n masker of tuisgemaakte item wat die mond en neus bedek by dié sentrums ingaan nie. Die sentrums moet gereeld ontsmet word, skoon en netjies wees en maatreëls moet geld sodat mense ’n gesonde afstand behou.


Vervolging

Oortreders van die regulasies kan tronkstraf van ses maande of ’n boete, of tronkstraf én ’n boete opgelê word.

Enige persoon wat iemand doelbewus aan Covid-19 blootstel, sal strafregtelik aangekla word. Dit sluit in aanranding, poging tot moord of moord.

Enigiemand wat die owerhede verhoed om die regulasies toe te pas, kan beboet word, ses maande tronkstraf kry, of beide beboet word én tronkstraf kry.


Fopnuus

Enige persoon wat voorgee dat hy Covid-19 het, of vals gerugte oor ander mense se Covid-19-toestande versprei, kan tronkstraf van ses maande of ’n boete, of tronkstraf én ’n boete opgelê word.

Enige persoon wat vals uitlatings op byvoorbeeld sosiale media publiseer om mense oor Covid-19 te mislei, mense oor die regering se Covid-19-maatreëls te mislei of vals gerugte oor iemand se Covid-19-toestand publiseer, kan tronkstraf van ses maande of ’n boete, of tronkstraf én ’n boete opgelê word.

Só word jy in Gauteng beboet


Só werk die hof

Die hof gaan weer voort, maar met streng Covid-19-maatreëls in plek. Sover moontlik, moet sake nog elektronies afgehandel word.

Hoofregter Mogoeng Mogoeng het op 2 Mei nuwe direktiewe uitgereik, wat saam met sy direktiewe op 20 Maart gelees moet word.

Die nuwe reëls bepaal jy mag slegs ’n hof binnegaan as jy ’n regspraktisyn, getuie of ’n beskuldigde is, as jy minderjarige slagoffers of slagoffers in seksuele misdrywe bystaan, familielede van partye of lid van drukgroepe is. Die media word ook toegelaat.

Geen getuie in die buiteland kan nou gedagvaar word om in ’n saak in Suid-Afrika te getuig nie. Waar ’n verhoor nie uitgestel kán word om die getuie te akkommodeer nie, moet die getuienis op ’n elektroniese wyse verkry word.

Dié direktiewe is egter net breë riglyne vir al die howe en elke hof sal ook sy eie direktiewe in lyn met hierdie direktiewe saamstel, wat van hof tot hof kan verskil.

Strafsake:

Strafsake wat tydens die inperking moet voorkom, sal hanteer word soos bepaal deur elke hof. Borgtogaansoeke kán voortgaan, sou ’n spesifieke hof so besluit.

Siviele sake:

Siviele sake wat gedurende die inperking moes voorkom, kan van die hofrol verwyder word en na ’n latere datum geskuif word.

Andersyds kan die partye ooreenkom op nuwe moontlike datums wat die registrateur of klerk van die hof sal oorweeg.

Waar partye nie op ’n datum kan ooreenkom nie, sal die saak na ’n regter of landdros verwys word om so gou moontlik op ’n nuwe datum te besluit.

Partye word egter aangemoedig om buite die hof te skik. As ’n skikking gedurende die inperking bereik word, mag partye ná die inperking aansoek doen dat die saak voor ’n landdros of regter voorkom om ’n hofbevel te maak.

Onbestrede aansoeke:

Onbestrede aansoeke wat nie deur middel van videokonferensies of ander elektroniese hulpmiddels gehanteer kan word nie, kan tot ná die inperking uitgestel word. As ’n saak te dringend is om tot ná die inperking uit te stel, sal ’n regsamptenaar die besluit maak oor die pad vorentoe.

Sake wat sonder ’n mondelinge verhoor afgehandel kan word, sal by geskrewe betooghoofde hou, behalwe as die landdros of regter anders besluit.

Dringende aansoeke word deur die regsamptenaar aan diens hanteer en toegeken.

Bestrede aansoeke:

Alle betooghoofde moet elektronies op die toegewysde datums ingedien word, behalwe as die party(e) nie toegang tot e-pos het nie.

Partye word egter aangemoedig om sover moontlik die aangeleentheid te skik. As sodanige ooreenkoms bereik word, moet dit voor die opeenvolgende Vrydag (nadat die stukke ingedien is) so aan die regsamptenaar gekommunikeer word.

Indien daar nie geskik kan word nie, kan die regsamptenaar die saak elektronies, byvoorbeeld by wyse van ’n videokonferensie, aanhoor.

Appèlaansoeke en aansoeke om verlof tot appèl:

Benewens ’n verandering in prosesse, sal die konstitusionele hof voortgaan om sake voor hom te hanteer.

Voorsittende beamptes kan ook nou ’n aansoek om verlof tot appèl of die appèl self slegs op die hofstukke beslis. Dit is nie noodwendig nodig om betoë in die ope hof aan te hoor nie.

Waar ’n volbank van regters vooraf besluit mondelinge betoë is nodig, sal probeer word om dit sover moontlik buite ’n hofsaal af te handel. Die voorsittende beampte kan die saak by wyse van ’n videokonferensie of ander elektronika aanhoor. Dieselfde direktiewe geld vir aansoeke om verlof tot appèl, met die nodige wysigings wat relevant is vir verlofaansoeke.

Lees hier hoe die hooggeregshof in Kaapstad nou gaan werk: https://www.netwerk24.com/Nuus/Hof/so-gaan-hooggeregshof-nou-werk-20200506


Uitsettings verbied

Onwettige besetters mag nie gedurende vlak 4 uitgesit word nie. Enige uitsettings sal uitgestel word tot die laaste dag van vlak 4, behalwe as ’n hof anders besluit.


Jy mag nie Covid-19-toetse weier nie

Niemand wat positief vir Covid-19 getoets is, of wat moontlik die virussiekte opgedoen het of in kontak was met ’n bevestigde geval mag toetsing weier nie. Jy mag ook nie weier om in ’n kwarantyn- of isolasiegerief opgeneem te word, of daarvoor behandel te word nie.

As jy wél weier mag die owerhede jou vir tot 48 uur in kwarantyn hou, hangende ’n lasbrief vir jou inhegtenisneming wat deur ’n landdros uitgereik moet word.


Só werk kontaknasporings

Die Covid-19-databasis:

'n Nuwe hoofstuk is op 2 April in die Staatskoerant gepubliseer. Die departement van gesondheid sal hiervolgens ’n nasionale databasis ontwikkel om mense na te spoor wat beslis, of moontlik in kontak gekom het met persone wat moontlik Covid-19 opgedoen het, of reeds positief vir Covid-19 getoets is. Daar is ’n regter aangestel om die proses te monitor.

Die databasis sal die volgende inligting insluit:

a) Naam, van, ID- of paspoortnommer, woonadres of enige adres waar jy opgespoor kan word, en selfoonnommers van almal wat positief vir Covid-19 getoets het.

b) Die toetsresultate van bevestigde gevalle.

c) Die besonderhede van almal met wie ’n bevestigde geval in aanraking gekom het. Bogenoemde inligting, saam met ’n afskrif van die persoon se paspoort, rybewys of identiteitsdokument, word by die databasis gevoeg die oomblik wanneer ’n persoon vir Covid-19 getoets word.

Volgens die regering is alle versamelde inligting vertroulik.

Verblyfplekke

Alle verblyfgeriewe moet die besonderhede van almal wat by hulle bly aan die nasionale databasis verskaf. Dit sluit in name en vanne, identiteitsnommers, woonadres, selnommers, afskrifte van rybewyse of ID-kaarte/-boekies.

Opsporings deur jou selfoon

Die direkteur-generaal van die gesondheidsdepartement kan enige tyd jou selfoondiensverskaffer opdrag gee om jou ligging en bewegings aan hom te verskaf as hy vermoed dat jy moontlik Covid-19 opgedoen het, of in kontak was met iemand wat dit opgedoen het sedert 15 Maart, toe die ramptoestand afgekondig is.

Hierdie inligting is volgens die Staatskoerant net bedoel vir die oë van gemagtigde persone en mag net bekom, gebruik en bekend gemaak word met die doel om Covid-19 hok te slaan.

Die DG mag die betrokke inligting net vir ses weke stoor voordat dit vernietig moet word.

Niemand mag hierdie inligting gebruik om die inhoud van elektroniese kommunikasie te onderskep nie.

Die DG sal binne ses weke nadat die nasionale ramptoestand beëindig is, elke persoon wie se bewegings deur middel van hul selfone bekom is, in kennis stel. Die inligting sal, volgens die regering, voortaan naamloos en vir navorsingsdoeleindes gebruik word. Inligting wat nie naamloos gebruik sal word nie, sal vernietig word – aldus die regering.


Kan ons terugkeer na vlak 5?

Patel sê die regering se fokus moet wees om ’n skerp styging in infeksies te voorkom wat ons sal terugneem na vlak 5. Vlak 4 sal ’n goeie geleentheid wees om werkplekke gereed te kry vir werk in die tyd van Covid-19.

Kenners sê die virus sal minstens ses tot agt maande in die samelewing sirkuleer. 


SÓ VOORKOM JY COVID-19

• Voorsorgmaatreëls

  • Hou ’n gesonde afstand van minstens 1,5 meter tussen jou en die volgende persoon – veral as hulle hoes of nies.
  • Was jou hande hande gereeld of gebruik ’n handreiniger met ’n alkoholbasis van meer as 60%. Dit maak die virusse op jou hande dood.
  • Moenie aan jou oë, neus en mond raak nie. Die virus kan só jou liggaam binnedring.
  • Hoes en nies in die waai van jou arm en raak onmiddellik ontslae van die sneesdoekie wat jy gebruik het. Sodoende beskerm jy ander mense teen die virus.

• Die vyf goue reels om Covid-19 te voorkom:

1. Was jou hande gereeld met seep en water. Was vir minstens 20 sekondes. As jy ‘n handreiniger moet gbruik, maak seker die alkoholinhoud is meer as 60%.

2. Moenie aan jou gesig vat nie.

3. Hou ’n gesonde afstand van minstens 1,5 meter tussen jou en die volgende person.

4. Hoes of nies in jou gebuigde elmboog.

5. As jy siek is, bly tuis.


• Die regering verplig Suid-Afrikaners om ‘n masker te dra

Die Amerikaanse sentrums vir siektebeheer en -voorkoming beveel ook die gebruik van maskers in die publiek aan, omdat soveel Covid-19-gevalle nie simptome toon nie en ander mense kan aansteek sonder dat hulle dit weet.

Volgens dr. Kerrin Begg, spesialis in openbare gesondheid verbonde aan die Universiteit Stellenbosch, is daar wetenskaplike bewyse dat gesigmaskers die kans vir infeksie met soortgelyke siektes soos influensa (griep) verminder.

“Die nie ’n ‘silver bullet’ nie, maar die beskermingsfaktor is omtrent 8% tot 12% meer as wanneer jy geen masker dra nie.”

Sy skryf in ’n meningstuk op die webwerf Spotlight maskers het ’n beleid geword met die doel om die kurwe af te plat.

Die masker moet dus saam met ander maatreëls aangewend word om werklik doeltreffend te wees.

Maskers moet ook gereeld gewas en gestryk word. “Dit moet om jou neus en mond pas. Moenie aan die binnekant van die masker vat nie en gebruik die toutjies waarmee jy dit om jou kop bind om die masker te verwyder,” het Begg gesê.

“Ten beste moet jy twee maskers hê – een in gebruik en een in die was. “Dra elke dag ’n skoon masker en vervang wanneer dit klam raak. Maak seker dit bedek jou mond en neus. Dit moet groot genoeg wees om die gedeelte tot onder jou ken, tot oor jou neus en tot by jou ore te bedek. Was jou hande voor en nadat jy die masker gebruik. Wanneer jy dit aan die einde van die dag afhaal, sit dit dadelik in ’n wasbak met warm seepwater. Stryk dit wanneer dit droog is,” het sy gesê.

Dis ook baie belangrik om nie maskers te deel nie.

• Maak só jou eie masker

Masks4All en Masks4Africa bied goeie riglyne vir die maak en gebruik van maskers.

Masks4All bied die volgende drie opsies:
Opsie 1: ‘n Bandana, serp of handdoek + 2 x rekkies en ‘n vel handdoekpapier (neem 1 minuut). Vervang elke slag die vel handdoekpapier wanneer jy die masker opsit.

Opsie 2: T-Hemp, skêr en handdoekpapier (neem 2 minute).

Opsie 3: Stik ‘n professionele masker (neem 10 minute). Vervang elke slag die vel handdoekpapier wanneer jy die masker opsit.

‘n Spesialis van die Groote Schuur-hospitaal verduidelik hoe jy ‘n masker aansit.


Bly op hoogte van die jongste inligting oor Covid-19.

  • Unicef vorm deel van die Verenigde Nasies.

Baie lande het al te doene gekry met gevalle van Covid-19 en talle beleef die uitbreking baie intensief. Hoewel owerhede in China en ander lande al baie werk verrig het om die uitbreking te vertraag of stop te sit, kan die situasie oornag verander.


Hou só jou hande skoon

Só moet jy jou hande was

Stap 1: Maak jou hande nat onder ’n lopende kraan.

Stap 2: Wend genoeg seep aan om die nat hande heeltemal te bedek.

Stap 3: Skrop al die oppervlakke van jou hand – ook die agterkant, tussen die vingers en onder jou naels. Doen dit vir omtrent 20 sekondes.

Stap 4: Spoel met lopende water af.

Stap 5: Maak jou hande droog met ’n skoon lap of ’n handdoek wat jy net een keer gebruik.

Was jou hande gereeld ­– veral voor ete, nadat jy jou neus geblaas het, gehoes of genies het en die badkamer besoek het. As seep en water nie beskibaar is nie, gebruik ’n handreiniger met minstens 60% alkohol in. As jou hande egter sigbaar vuil is, was liewer met seep en water.

Watter handreiniger werk regtig?

Lizeth Kruger, nasionale kliniekbestuurder van Dis-Chem, het vir die omroeper Martin Bester op Jacaranda FM gesê ’n goeie handreiniger móét alkohol in hê. Sy verkies reinigers met ’n alkoholinhoud van tussen 70% en 90%, maar sê meer as 60% is voldoende.

Vodka het net 40% alkohol in en is dus nie sterk genoeg om die virus dood te maak nie, berig Business Insider.

Hoe maak jy jou eie handreiniger?

Dr. Rishi Desai, mediese hoof van die platform Osmosis en voorheen lid van die Amerikaanse sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC) se afdeling vir virale siektes, het aan Healthline gesê sy resep maak 99,9% van kieme ná 60 sekondes dood:

Bestanddele

  • ¾ koppie medisinale alkohol (isopropielalkohol of ’n vloeistof met ’n 90%-etanolbasis)
  • ¼ koppie aalwynjel
  • 10 druppels vlugtige olie soos laventelolie of suurlemoensap

Metode

Meng al die bestanddele in ’n bak. Meng eers met ’n lepel en klits dan totdat die reiniger ’n jel word. Gooi die bestanddele in ’n leë botteltjie.

Klik hier vir die WGO se resepte vir ontsmettingsmiddels op groter maat.


Die balletdanser Ashlee Montague van New York dans 18 Maart in Times Square met 'n gasmasker op.

Die balletdanser Ashlee Montague van New York dans 18 Maart in Times Square met 'n gasmasker op. Honderde duisende mense loop gewoonlik daagliks deur die wêreldbekende plein, maar dit is nou verlate nadat die stad op slot geplaas is. (Foto: Reuters)

Die balletdanser Ashlee Montague van New York dans 18 Maart in Times Square met 'n gasmasker op. Honderde duisende mense loop gewoonlik daagliks deur die wêreldbekende plein, maar dit is nou verlate nadat die stad op slot geplaas is. (Foto: Reuters)

• Hoe lank lewe die virus op oppervlakke?

Die koronavirus wat Covid-19 veroorsaak kan vir ure in druppeltjies in die lug bly hang en vir dae op oppervlakke soos plastiek en staal bly leef. Navorsing wat vandeesweek in The New England Journal of Medicine gepubliseer is, toon dat die virus dus baie langer in die lug bly as wat wetenskaplikes aanvanklik gedink het.

Reuters berig wetenskaplikes het die virusneerslag van ’n geïnfekteerde persoon nagemaak en op verskillende oppervlakke getoets. Daar is bevind ’n virus wat deur middel van druppeltjies liggaamsvloeistof versprei word, kan vir nog minstens drie uur in daardie druppeltjie leef en mense aansteek.

Die virus leef omtrent drie dae lank op plastiek en vlekvrye staal, maar leef nie langer as 24 uur op karton nie, wat die kommer dat pakkies deur die pos die virus help versprei in die kiem smoor. Dit het slegs vier uur lank op koper geleef.

Lees hier oor hoe om jou selfoon te ontsmet: https://www.netwerk24.com/Sake/Ikt/koronavirus-ontsmet-so-jou-foon-20200313

Lees hier wat is die situasie met besmette banknote: https://www.netwerk24.com/Sake/Maatskappye/pasop-geld-kan-covid-19-oordra-20200316


• Moets en moenies wanneer jy vermoed jy het Covid-19

Mense wat vermoed dat hulle Covid-19 het, moet juis nie nou paniekerig raak en onverantwoordelik optree soos om hulle na die naaste hospitaal te haas nie. Die private Netcare-hospitaalgroep het die volgende stappe vir duidelikheid uiteengesit.

Wat om nié te doen nie: Ek sal sommer by ’n hospitaal of ’n ongevalle-eenheid myself laat toets.

Mande Toubkin, Netcare se bestuurder vir nood en trauma, sê in ’n verklaring individue wat ’n siftingstoets wil ondergaan of vir Covid-19 getoets wil word, moenie na ’n hospitaal of noodgevalleafdeling gaan nie.

“Noodgevalle-eenhede is gespesialiseerde fasiliteite wat toegerus is om dringende lewensondersteunende behandeling aan pasiënte met traumatiese beserings of mediese noodgevalle te voorsien. Meer as 80% van mense met Covid-19 sal ligte tot matige simptome hê en daar is geen rede vir hulle om by ’n noodgevalleafdeling ondersoek te word nie,” sê sy.

Indien jy dit wel sou doen, stel jy boonop ander pasiënte en hospitaalpersoneel in gevaar.

Wat jy moet doen as jy vermoed jy ly aan Covid-19: Bel jou primêre gesondheidsorgdiensverskaffer.

As jy aan die simptome van Covid-19 ly, moenie na jou dokter se spreekkamer gaan sonder om vooraf te bel nie.

Wanneer jy jou huisdokter bel, bring al die toepaslike inligting onder hul aandag, soos jou onlangse reisgeskiedenis, kontak met mense wat moontlik onlangs na lande met die Covid-19-uitbreking gereis het, jou persoonlike kontak met iemand wat Covid-19 het of die simptome wat jy toon wat op Covid-19 kan dui. Die dokter mag jou spesifieke vrae vra en jou dan aanraai om getoets te word. Hy of sy kan jou na patoloë hiervoor verwys.

As jy jou dokter vooraf gebel het en hy of sy vra steeds jy moet na die spreekkamer toe kom, is dit reg so. Die dokter sal vooraf al die nodige voorkomingsmaatreëls instel om jou vinnig te help wanneer jy daar instap en om hulself en ander te beveilig. Jou dokter sal jou ondersoek en ’n depper van die binnekant van jou neus en mond neem, wat vir toetse na ’n laboratorium gestuur sal word. Jy sal die toetsresultate binne 48 tot 72 uur ontvang en jy moet jouself in kwarantyn plaas totdat die uitslae bekend is.


• Wat ouers volgens Unicef moet weet

Wat moet ek doen as my kind simptome van Covid-19 toon?

Bel sou gou as moontlik ’n dokter, maar hou in jou agterkop dat die simptome van Covid-19 (soos koors en ’n gehoes) ooreenstem met die griep wat ons ken en ook met verkoue, sê Unicef.

Benewens goeie higiëne raai Unicef ouers ook aan om hul kinders se inentings op datum te hou om hulle teen ander virusse en bakterieë te beskerm.

Kan swanger vroue die virus na ongebore kinders oordra?

Daar is in hierdie stadium nog nie genoeg bewyse om beslis te weet of die virus van ’n ma na haar ongebore baba oorgedra kan word en of die virussiekte ’n moontlike uitwerking op die baba kan hê nie. Swanger vroue moet in hierdie stadium nog al die moontlike maatreëls volg om hulle teen die virus te beskerm en so spoedig moontlik mediese behandeling te kry as hulle simptome van Covid-19 begin toon.

Is dit veilig vir ’n ma om te borsvoed as sy met hierdie virus geïnfekteer is?

Alle ma’s wat koorsig is, hoes of sukkel om asem te haal, moet so vroeg as moontlik mediese behandeling kry. Volgens Unicef is dit onwaarskynlik dat die virus deur borsmelk oorgedra sal word. Die ma moet egter die nodige voorsorg tref sodat sy nie die virus op ander maniere oordra nie, soos om ’n masker te dra naby die baba of tydens borsvoeding en om gereeld hande te was. As ’n ma te siek is om te borsvoed, kan sy die melk uitpomp en in ’n bottel vir die baba gee.

• Maak jou huis virusvry

Baie ondernemings het intussen besluit werknemers moet vir die volgende paar weke van die huis af werk. Ander pendel weer tussen die werk en die huis en probeer ander ritte beperk.

Houzz.com het ’n paar idees hoe om jou huis virusvry te maak sodat jy in ’n skoon omgewing kan werk en bly.

Daar is ’n verskil tussen skoonmaak en ontsmet. Maak éérs skoon. Kieme kruip weg in vuilgoed, wat beteken pogings om te ontsmet is minder suksesvol. ’n Skoonmaakproses verwyder sommige kieme. Ontsmetting maak die kieme dood. Vir die skoonmaakproses is seep en water genoeg. Vir die ontsmettingsproses het jy skoonmaakmiddels met ’n alkoholinhoud van meer as 60% of ’n bleikmiddel nodig. Oppas vir produkte wat verval het, dit sal nie so doeltreffend wees nie.

Skep ’n roetine: Kry ’n plek waar jy elke dag jou handsak of motorsleutels neersit as jy van die werk af kom. Was jou hande dan vir 20 sekondes en ontsmet jou persoonlike items met ’n ontsmettingsmiddel.

Help jou kinders om ook ’n roetine aan te leer. As hulle nie so mal daaroor is om hande te was nie, laat hulle ’n gegeurde handwasmiddel in ’n kleurvolle verpakking uitkies om die “handwasritueel” pret te maak. Plak die woorde van ’n liedjie teen die spieël by die wasbak wat hulle kan sing vir die 20 sekondes wat hulle hul hande moet was.

NOODSAAKLIKE KONTAKBESONDERHEDE

  • Die gesondheidsdepartement se tolvrye nommer:
    0800 029 999.
  • Blitslyn na dokters: 082 883 9920.
  • Die staat se amptelike WhatsApp-groep: Stuur “HI” na 0600 123 456 op WhatsApp om by die groep gevoeg te word of plaas hierdie skakel: https://wa.me/27600123456?text=Hi.

• Gaan toets hier

  • PathCare (insluitend Vermaak en Vennote-patoloë) is ’n groep private laboratoriums in Suid-Afrika en Namibië wat nou met Nios saamwerk en Covid-19-toetse kan doen.
    Hulle onderneem om die bloedmonsters gratis na Nios te vervoer om getoets te word of die pasiënt kan teen R995 in hul laboratoriums getoets word. Lancet is ook ’n privaat groep laboratoriums wat die toetse kan doen.
    * Klik hier vir meer inligting en onder is ’n lys van PathCare-laboratoriums.
PathCare-laboratoriums vir toetsing

LYS VAN LANCET-LABORATORIUMS

REGSADVIES GEDURENDE DIE NOODTOESTAND

Korona: Dít is wat jy moet weet,
'n spesiale Netwerk24-projek

* Diepteverslaggewer: Jana Marx
*
Taalversorging: Anika Schoeman
*
Projekbestuurder: Maryke Cumpsty
*
Grafika: Jaco Grobbelaar, Theuns Kruger
*
Nasionale nuusredakteur: Nadia Honiball

* Netwerk24 Hoofredakteur: Henriëtte Loubser

Teken in op Netwerk24 en kry élke dag onbeperkte toegang tot brekende nuus, sport, vermaak, menings en diepteontledings, asook drie dagblaaie, Rapport, die gemeenskapskoerante in jou streek, en gunsteling- Afrikaanse tydskrifte soos HuisgenootSarieWeg!, TuisKuier en  Landbouweekblad.

Netwerk24 - Alles op een plek