“Covid-19”, “isolasie”, “kwarantyn”. Dis maar net van die woorde wat binne weke deel geword het van ons woordeskat.

Die koronavirus het oornag die hele wêreld se grootste gemeenskaplike vyand geword en daar hang ‘n ongekende paniekerigheid oor ons eie land. Ons ken dit nie en ons weet nie wat vir ons voorlê nie.

Ons lees hoe honderde mense binne ure in die buiteland sterf en ons wonder hoe die virus se spoor van verwoesting in Suid-Afrika gaan lyk. Ons is bekommerd oor ons kinders, ons familie, vriende, ons werk en die land se ekonomie.

Ons hou asem op vir die oomblik wanneer die koronavirus aan ons eie deur kom klop.

Maar kennis is mag. Netwerk24 wil jou in hierdie tydperk ingelig hou, sodat jy alles in jou vermoë kan doen om jouself en ander toe te rus en te beveilig.

'n Spesiale verslag deur Jana Marx
Grafika deur Jaco Grobbelaar


Op 31 Desember 2019 het die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) bewus geword van ’n uitbreking van “longontsteking” in Wuhan, China, wat anders lyk as enige ander virusinfeksie wat aan medici bekend is.

In dieselfde week het Chinese dokters probeer om die lewe van ’n 61-jarige man in Wuhan te red, berig Bloomberg. Hy het aan erge longontsteking gely wat deur ’n onbekende virus veroorsaak is. Die medisyne kon nie sy longinfeksie beheer nie en sy bloed is deur ’n kunsmatige long gepomp – totdat hy in septiese skok gegaan het en sy lewensorgane ingegee het.

Die man is op 9 Januarie dood.

Dít was nie ’n gewone sterfgeval nie. Wuhan se stadsraad het daardie dag aangeteken as die een met die eerste amptelike sterfte aan die nuwe, dodelike koronavirus – ’n stam afkomstig uit die familie van koronavirusse wat gewoonlik gewone verkoues veroorsaak.


VINNIGE KORONAFEITE

Wat is ’n koronavirus?

Koronavirusse is 'n groot familie van virusse wat siektes by diere en mense kan veroorsaak. So ’n infeksiesiekte word ’n soönose genoem, wat beteken dit word van diere na mense oorgedra. 

Verskeie koronavirusse veroorsaak respiratoriese infeksies, wat wissel van gewone verkoue tot erge siektes, soos die Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (Mers) en ernstige akute respiratoriese sindroom (Ears).

Kamele het in 2012 die Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (Mers) by mense veroorsaak en die ernstige akute respiratoriese sindroom (Ears) wat in 2003 in China uitgebreek het, is van sivetkatte na mense oorgedra.

Volgens CNN is meer as 700 mense dood aan Ears en meer as 800 aan Mers. Sommige koronavirusse in diere is nog nooit na mense oorgedra nie.

Die jongste koronavirus veroorsaak die koronavirussiekte Covid-19.


Wat presies is Covid-19?

Covid-19 is ’n hoogs aansteeklike siekte wat veroorsaak word deur die koronavirus genaamd Ears-CoV-2. Hierdie virus en siekte het vir die eerste keer aan die mensdom bekend geword nadat dit in Desember verlede jaar in die stad Wuhan, in China, uitgebreek het. Daar is dus ook nog nie ’n entstof beskikbaar nie.


Waar kom die jongste koronavirus vandaan?

The Telegraph het voorheen berig die bron van die uitbreking is vermoedelik ’n wildmark in Wuhan wat onder meer seekos verkoop het. Die stad se gesondheidskommissie sê die infeksie het tussen 12 en 29 Desember uitgebreek en talle werknemers van die mark het dit opgedoen. Wetenskaplikes het intussen bevind dat Ears-CoV-2 die meeste ooreenstem met virusse wat in vlermuise of ietermagôs gevind is.


Wat van gerugte dat die virus doelbewus geskep is om verwoesting te saai?

Die gerugte word voor die voet ontken sedert die siekte bekend geword het.

In ’n studie wat so onlangs soos Dinsdag 17 Maart deur die Amerikaanse navorsingsinstituut Scripps Research gepubliseer is, het wetenskaplikes die genoomdata ontleed en gevind die virusstam het ’n natuurlike oorsprong en het op ’n natuurlike manier ontwikkel.

Volgens die studie is dié virus se “ruggraat” uniek. Boosdoeners wat ’n patogeen spesiaal wil ontwikkel om mense siek te maak, sal die “ruggraat” van ’n bestaande en bekende virus as basis gebruik.


Wat is die simptome van Covid-19? 

Die algemeenste simptome van Covid-19 is koors, moegheid en ’n droë hoes. Pasiënte kan ook pyn, ’n toe- of loopneus, ’n seer keel of diarree hê. Hierdie simptome is gewoonlik lig en begin geleidelik.

Sommige mense tel die virus op, maar toon geen simptome nie en voel ook nie sleg nie. Die meeste mense (80%) herstel van die siekte sonder enige spesiale behandeling.

Sowat een uit elke ses mense wat Covid-19 opdoen, word ernstig siek daarvan en kan asemhalingsprobleme ervaar.

Sowat een uit elke ses mense wat Covid-19 opdoen, word ernstig siek daarvan en kan asemhalingsprobleme ervaar. Ouer mense en diegene met onderliggende mediese probleme soos hoë bloeddruk, hartprobleme of suikersiekte is meer geneig om ernstig siek te word.

Mense wat koors het, hoes en sukkel om asem te haal moet mediese hulp soek.


Hoe versprei dit?

Hoewel die siekte aanvanklik van dier tot mens oorgedra is, het dit baie gou deur middel van besmette druppeltjies van liggaamsvloeistof in die lug tussen mense begin versprei.

Sulke druppeltjies kan selfs versprei word wanneer mense net gewoon uitasem. Die druppeltjies land dan op voorwerpe en oppervlakke rondom die persoon. Ander mense raak daaraan en dan aan hul oë, neus of mond.

Die druppeltjies kan ook ingeasem word terwyl dit nog deur die lug trek. Dis daarom belangrik om verder as 1 m van ’n siek mens te bly.

Die virus is al in stoelgang gekweek, wat beteken dit kan daarin voorkom, maar daar is nog nie juis bewys dat dit deur stoelgang versprei word nie. Navorsing in dié verband duur voort.

KYK OOK: Oulike handewas-eksperiment vir jou kind


Kan jy aansteek by iemand wat geen simptome toon nie?

Hierdie kwessie is een van die dinge wat wetenskaplikes nog laat kopkrap.

Die WGO hou vol dat die risiko vir sodanige verspreiding “baie laag” is. 

Tog het ’n studie, wat op 24 Januarie in die Lancet-vaktydskrif gepubliseer is, bevind dat sommige geïnfekteerde mense die virus kan versprei sonder dat hulle siek voel. Luidens dié artikel is dit “van kritieke belang” dat pasiënte geïsoleer word.

Mense wat met geïnfekteerdes in kontak gekom het, moet so gou moontlik in kwarantyn geplaas word, “want infektering sonder simptome blyk moontlik te wees (soos deur een van ons pasiënte bewys is)”.

In ’n gevallestudie wat op 30 Januarie in The New England Journal of Medicine gepubliseer is, is daar ook sprake daarvan dat iemand wat nie simptome het nie, dit wel kan oordra.

’n Meer onlangse studie wat op Maandag 16 Maart in die vaktydskrif Emerging Infectious Diseases gepubliseer is, toon dat 10% van pasiënte by ’n geïnfekteerde persoon aansteek wat nog nie simptome toon nie. Die studie maak die gevolgtrekking dat simptoomlose oordrag die inperking van die virus erg bemoeilik.

LEES OOK: KORONA: Watter lesse kan ons leer uit die Groot Griep van 1918?


Hoe lank is die inkubasietydperk vir Covid-19?

Die sogenaamde inkubasietydperk is die tyd tussen die punt waar die virus opgeneem word en die punt waar simptome van die siekte begin kop uitsteek. Wetenskaplikes is dit eens dat die inkubasietydperk een tot 14 dae is, met die meeste simptome wat ná vyf dae eers na vore kom. 


Kan antbiotika Covid-19 voorkom of behandel?

Nee. Antibiotika werk nie virusse teen nie, hulle werk net bakteriële infeksies teen.

Is daar ’n entstof, medisyne of behandeling vir Covid-19?

Daar is nog nie ’n entstof nie, maar die simptome van die virussiekte kan behandel word. Wetenskaplikes werk baie hard daaraan om ’n entstof te probeer ontwikkel en medisyne deur kliniese proeflopies te toets. Intussen moet mense wat ernstig siek is, gehospitaliseer word. Die meeste pasiënte herstel met behandeling.


Kan my hond of kat my Covid-19 gee?

Daar is soms verwarring hieroor omdat die virus sy oorsprong in diere het. Hoewel daar ’n geval in Hongkong is waar ’n hond aangesteek het, is daar nie genoeg bewyse dat ’n hond, kat of enige troeteldier Covid-19 kan oordra nie. Die siekte versprei hoofsaaklik deur druppeltjies liggaamsvloeistof in die lug wanneer ’n persoon hoes, nies of praat. Die kwessie word egter steeds ondersoek.

* Bron: WGO tensy anders vermeld.

SÓ ONTVOU DIT WÊRELDWYD

Klik op 'Map' in die kaart hieronder om te sien hoe die virus wêreldwyd, ook in Suid-Afrika, versprei. Sien die statistiek vir spesifieke lande deur op die rooi kolle te klik.


INPERKING: ALLES WAT JY MOET WEET

ALGEMEEN:

• Waarom is ’n staat van inperking nodig?

Dr. Kerrin Begg, senior lektor aan die Universiteit Stellenbosch en ’n spesialis oor openbare gesondheid wat die gesondheidsdepartement bystaan om op die uitbreking van Covid-19 in die land te reageer, het vroeër aan Netwerk24 gesê: “Ons het nog ’n lang pad vorentoe. Drie weke is beslis nie genoeg nie. Die hoofrede waarom ons in ’n staat van inperking gaan, is om die kurwe (van nuwe gevalle) af te plat. Ons wil nuwe gevalle vertraag om tyd te wen vir ons gesondheidsorgstelsel om in staat te wees om die gevalle wat inkom, te kan hanteer.”

Ons het nog ’n lang pad vorentoe. Drie weke is beslis nie genoeg nie.
Dr. Kerrin Begg, senior lektor aan die Universiteit Stellenbosch

Sy sê ’n toeloop, waar mense almal op een slag siek word, kan enorme druk op hospitale en medici plaas. Dit kan meebring dat daar te min beddens en asemhalingstoestelle vir die pasiënte is, sê sy.

“Ons sal teen Maandag kan sien of die staat se (afkondiging van die) ramptoestand vrugte gedra het. Ons sal dan weet of die eerste stel maatreëls genoeg was.

“Ons sal eers oor twee weke weet of die staat van inperking gehelp het. Mense moet dus nie moed verloor as hulle nie dadelik ’n afname in die gevalle sien nie,” sê Begg. Die virus se inkubasietyd kan tot twee weke wees, wat beteken mense begin binne twee weke ná besmetting simptome toon.

LEES MEER: https://www.netwerk24.com/Nuus/Gesondheid/nuwe-fase-van-pandemie-met-sporadiese-gevalle-20200324


• Wat is die datum vir die inperking?

Donderdag 26 Maart om middernag tot 16 April om middernag.


• Kan die staat van inperking verleng word?

Ja, as die kurwe van infeksies nie afgeplat het nie, kan die staat van inperking moontlik verleng word.


• Hoe werk die staat van inperking?

Vir die volgende 21 dae mag jy nie jou huis of erf verlaat nie, mits jy ’n noodsaaklike diens moet verrig of bekom, ’n maatskaplike toelaag moet gaan haal, of in ’n mediese noodsituasie beland (ongevalle), of behandeling vir ’n chroniese mediese toestand met kry.

As jy sonder ’n goeie rede buite betrap word, kan jy in hegtenis geneem word (en vir ses maande tronk toe gaan) of beboet word, of albei.

Soldate word ontplooi om die polisie by te staan met padblokkades en voetpatrollies, en om die regulasies oor die inperking wat Woensdagaand in die spesiale Staatskoerant gepubliseer is, af te dwing.

Die Staatskoerant het op 2 April pensioentrekkers bygevoeg as mense wat hul huise tydelik mag verlaat om pensioene te gaan haal.

So sien die oorspronklike Staatskoerant daar uit: https://www.netwerk24.com/Nuus/Politiek/hier-is-die-staatskoerant-met-al-die-regulasies-20200318

Die Staatskoerant is op 2 April gewysig.
Lees die wysigings hier: 
https://www.netwerk24.com/Nuus/Politiek/hier-is-die-gewysigde-regulasies-in-die-staatskoerant-20200403


• Inperking van beweging

Alle saamtrekke word verbied. Dit sluit kerkdienste in. Daar word voorsiening gemaak vir begrafnisse met ’n maksimum van 50 begrafnisgangers.

Niemand mag tussen provinsies beweeg nie en niemand mag tussen stede of munisipale streke beweeg nie.

Gewysigde regulasies is op 2 April in 'n nuwer weergawe van die Staatskoerant gepubliseer. Daarvolgens mag die volgende mense provinsiale, streeks- of stadsgrense oorsteek:

  • Mense wat noodsaaklike dienste verrig en vir werk moet reis.
  • Mense wat goedere van hawens en lughawens tot by hul eindbestemmings moet vervoer.
  • Begrafnisgangers (sien die subhofie oor begrafnisse vir die fynere besonderhede).
  • Mense of dienste wat lyke of mense se oorskot vervoer.

Hardhandige optrede deur polisie

Bheki Cele, minister van polisie, het op 2 April gesê die onafhanklike polisie-ondersoekdirektoraat (Opod) moet dit ondersoek. 

"In die eerste drie dae is 26 klagte teen die polisie ontvang. Ons het sedertdien net 12 ander klagte ontvang. Dit wys dat dinge stabiliseer. Ons vra gemeenskappe om die polisie te respekteer. Ons het 2 289 mense tot dusver in hegtenis geneem."


• Begrafnisse

Benewens die reël oor net 50 begrafnisgangers (familie, vriende en personeel van begrafnisondernemers ingesluit), moet almal reguit na die begraafplaas, krematorium of lykshuis gaan. Geen dienste in kerke word toegelaat nie, het brig. Vish Naidoo, nasionale polisiewoordvoerder, aan Netwerk24 gesê. Nagwake word verbied.

Sommige streke het hul eie reëls vir begrafnisse ingestel. Die Drakenstein-munisipaliteit in die Wes-Kaap het in ’n verklaring gesê begrafnisse in dié streek word tot drie per dag beperk en kan net plaasvind tussen Maandag en Vrydag.

Spesiale reëlings word vir Moslem-begrafnisse getref sodat dit nog op dieselfde dag kan plaasvind. Inwoners van Drakenstein kan 080 131 3553 skakel vir meer inligting hieroor.

Wat Moslem-begrafnisse betref, waar die oorledene begrawe word nog voordat daar 'n doodsertifikaat beskikbaar is, het Ronald Lamola, minister van justisie en korrektiewe dienste, gesê Moslem-familielede wat na begrafnisse wil reis, kan net hul saak aan 'n landdros of polisiebevelvoerder stel wat sal verstaan hoe Moslem-begrafnisse werk. 

Dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake, het op 2 April gesê begrafsnisondernemers is nie ingesluit by die 50 mense wat 'n begrafnis mag bywoon nie. In landelike gebiede waar families self grafte grawe is die grafgrawers ook nie ingesluit by die 50 nie.

Gewysigde regulasies is op 2 April in 'n nuwer weergawe van die Staatskoerant gepubliseer. Daarvolgens mag die volgende mense oor provinsiale, streeks en stadsgrense reis om begrafnisse by te woon:

  • Eggenoot of lewensmaat
  • Kind van die oorledene, hetsy biologiese-, aangenome- of siefkind,
  • skoonseun/-dogter van die oorledene
  • Ouer van die oorledene, hetsy biologiese-, aangenome- of stiefouer
  • Broer of suster van die oorledene, hetsy biologiese-, aangenome- of stiefsuster of -broer,
  • Grootouers van die oorledene
  • Persone wat ná aan die oorlede was. Dit beteken iemand met ouerverantwoordelikhede of -regte wat die oorledene betref, of iemand wat 'n spesiale band het na versorging

'n Permit van die naaste landdroskantoor of polisiekantoor is nodig om vir 'n begrafnis te reis. Sien vorm 2, Aanhegsel C van die Staatskoerant van 2 April.

Die amptenaar wat die aansoek verwerk, gaan vra vir 'n doodsertifikaat of 'n gesertifiseerde afskrif van die oorspronklike doodsertifikaat. As die doodsertifikaat nog nie uitgereik is nie, moet die persoon wat wil reis 'n beëdigde verklaring aflê en aan die amptenaar verskaf (sien Vorm 3, Aanhegsel C)'n Begrafnisganger mag nie langer as 48 uur in die stad of provinsie van die begrafnis wees nie.

'n Begrafnisganger wat nie by 'n familielid of 'n vriend kan oornag nie, mag by 'n hotel, lodge of gastehuis oornag, mits hulle nie langer as 48 uur daar bly nie. Die permit moet aan die eienaar of bestuurder van die verblyf voorsien word.

Slegs twee familielede met 'n noue verbintenis met die oorledene mag, met die nodige permitte, die lykswa oor provinsiale, streeks- en stadsgrense na die begraafplaas of krematorium vergesel.

Dis vir Netwerk24 nog onduidelik of die Staatskoerant twee voertuie of twee persone in een voertuig bedoel.Die amptenare wat die permitaansoeke hanteer, moet die rekord vir drie maande hou voor dit vernietig mag word.


• Noodsaaklike goedere

Jy mag in die volgende 21 dae slegs noodsaaklike goedere koop.

Dit sluit in:

  • Kos, dierekos, chemiese middels, verpakkings en aanvullende produkte wat gebruik word om kos mee voor te berei.
  • Skoonmaakmiddels, toiletpapier, sanitêre produkte, kondome, handreinigers, ontsmettingsmiddels, seep, alkohol vir industriële gebruik, en persoonlike veiligheidstoerusting (maskers, en so meer), asook die produkte wat nodig is om enige van bogenoemde te vervaardig.
  • Mediese en hospitaalvoorraad.
  • Petrol, steenkool, gas en hout.
  • Basiese goedere soos lugtyd, krag en die onttrekking van kontant.
  • Babagoed word ook nou as 'n noodsaaklike item gesien wat oor provinsiale grense vervoer mag word.
  • Verwarring oor sigarette as noodsaaklike item:
    Die koop en verkoop van sigarette word verbied in dié tyd. Omstredenheid het die laaste week geheers, nadat die Wes-Kaap egter die aankoop van sigarette sáám met ander inkopies toegelaat het.
    Bheki Cele, minister van polisie, het op 2 April benadruk geen provinsie het spesiale bedeling vir die regulasies gekry nie. "Die verkoop van sigarette is nie deel van die regulasies nie. So die polisie sal dit afdwing, maak nie saak waar jy jou bevind nie.
    En dit sluit die Wes-Kaap in.

Ebrahim Patel, minister van handel en nywerheid, het op 2 April gesê die regulasies is gewysig om toe te laat dat alle vrag nou in die land  kan inkom en versprei word, mits dit ontsmet is. 

Volgens Patel is dit om te verseker dat hawens en lughawens nie blokkeer word, sodat net noodsaaklike goedere ingebring mag word nie. Personeel van vliegtuie en bote kan ook nou die land binnekom en sal in toegewysde hotelle gehuisves word.


• Lys van noodsaaklike dienste wat sal voortgaan

  • Winkels wat enige kos, skoonmaakmiddels en toiletware verkoop, insluitende spazawinkels.
  • Plekke wat produkte verkoop wat vir die vervaardiging van kos of ander noodsaaklikhede nodig is.
  • Apteke
  • Vulstasies
  • Veeartse en winkels wat dierekos verkoop.
  • Plekke wat lugtyd en krag verkoop.
  • Banke, ook kitsbanke.
  • Laboratoriums, dokters en ander mediese dienste.
  • Nooddienste, rampbestuur en die brandweer.
  • Dienste wat bejaardes, gestremdes en kinders versorg.
  • Die JSE.
  • Finansiële dienste soos banke.
  • Munisipale dienste soos vullisverwydering, sanitasie en watervoorsiening.
  • Begrafnisondernemers en lykswaens
  • Pesbeheer
  • Koerierdienste wat noodsaaklike mediese toerusting vervoer en aflewer.
  • Koerante, digitale nuusdienste en uitsaaidienste.
  • Binnelandse sake: Dr. Aaron Motsoaledi, die minister, het gesê binnelandse sake sal net tydelike identiteitsdokumente in die 21 dae uitreik. Geen aansoeke vir nuwe ID’s word aanvaar nie, en geen paspoorte, nuwe geboortesertifikate, huweliksertifikate (oud of nuut) sal uitgereik word in die 21 dae nie. Daar sal slegs vervangingsgeboortesertifikate uitgereik word. Binnelandse sake sal wel doodsertifikate uitreik.

Permit om aansoek te doen vir noodsaaklike dienste


Grensposte

Alle grensposte (en hawens) is gesluit en net goedere sal deur sommige grensposte toegelaat word. Buitelanders wat in die land aangekom het net voor die inperking, sal tot tydelike huisvesting beperk word en mag aan kwarantynprosesse onderwerp word.

Dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake, het op 2 April gesê Suid-Afrikaners wat oorsee gestrand is sal nou, ingevolge die gewysigde regulasies, ook kan terugkom na Suid-Afrika. Hulle sal egter vir 14 dae in kwarantyn moet bly.

Dr. Aaron Motsoaledi, minister van binnelandse sake, het genoem dat hy nou mense in en uit die land mag laat vir nood- mediese behandeling.

'n Gewysigde regulasie in die Staatskoerant op 2 April stipuleer dat 'n kabinetslid, of 'n persoon wat deur hom of haar aangewys is, 'n persoon toelaat om die land binne te kom of te verlaat om noodsaaklike mediese behandeling vir 'n lewensbedreigende situasie te kry. Dié amptenaar kan ook 'n buitelander na hul land van herkoms repatrieer.

Wat buitelanders betref, het die nuwe Staatskoerant bepaal dat ambassades kan reël om hul landsburgers terug te stuur na hul lande van herkoms. Hierdie toeriste sal dan na die vliegtuig vergesel word en moontlik weer 'n siftingstoets moet ondergaan.


• Die volgende mense mag in hierdie tyd vrylik rondbeweeg:

  • Werknemers van winkels wat mag oopbly.
  • Enige werknemer van maatskappye wat basiese noodsaaklikhede, insluitende kos, skoonmaakmiddels en brandstof vervaardig of versprei.
  • Gesondheidsorgwerkers (staat- en private sektor).
  • Nooddienspersoneel (soos ambulanspersoneel en reddingswerkers).
  • Veiligheidspersoneel (polisielede, verkeersbeamptes, soldate, private veiligheidswagte).
  • Mense in die bankwese wat noodsaaklike dienste verrig.
  • Mense wat in krag- en waterverskaffing werk.
  • Mense wat telekommunikasie-infrastruktuur in stand hou (veselnetwerke, telefoonlyne en selfoontorings).
  • Mense wat bejaardes en siek mense versorg, hetsy in hul huise of in tehuise;
  • Mense wat noodsaaklike kantoorwerk doen, soos om salarisse te betaal*.
  • LP’s, munisipale werkers, staatsamptenare en werknemers van staatsondernemings wat moontlike noodmaatreëls in werking moet stel;
  • Die media

* Dié kategorie is op 24 Maart op ’n nuuskonferensie deur Ebrahim Patel, minister van handel, nywerheid en mededinging, genoem, maar is toe nie pertinent ingesluit op die finale lys wat in die spesiale Staatskoerant gepubliseer is nie. Dit skep onsekerheid of dié mense wel kantoor toe mag gaan. Netwerk24 het navraag aan die departement hieroor gerig.


• Wat is toe?

  • Winkelsentrums (met die uitsondering van winkels wat kos en ander noodsaaklikhede verkoop).
  • Restaurante
  • Drankwinkels en enige ander plek wat drank verkoop.
  • Kerke
  • Gimnasiums
  • Sportklubs
  • Parke
  • Openbare swembaddens
  • Vakansieoorde
  • Strande
  • Vlooi- en ander markte
  • Basaars
  • Casino’s
  • Hotelle, lodges en gastehuise
  • Fliek- en ander teaters
  • Nagklubs
  • Taxistaanplekke, bus- en treinstasies (daar word wel voorsien dat werknemers van noodsaaklike dienste van openbare vervoer gebruik sal kan maak.
  • Lughawens

Ronald Lamola, minister van justisie en korrektiewe dienste, sê die kantoor van die meester van die hooggeregshof sal oop bly vir sekere dringende hofsake.

Maatreëls is ook in plek gestel sodat misdadige sake deur elektroniese verbindings uitgestel sal kan word.

“Alle sake sal in die afwesigheid van gevangenes uitgestel word. Ons sal geen gevangenes tydens die tyd van inperking na howe vervoer nie. Ons het elektroniese geriewe in 46 tronke landwyd om die uitstel van sake elektronies te behartig.”


• Watter tye is die winkels oop?

Die meeste supermarkte sal soggens 08:00 oopmaak en in die week om 18:00 sluit.
Oor naweke sal dit om 16:00 sluit, met enkele uitsonderings.
Alle Pick n Pay Hypermarkets maak in die week eers 09:00 oop en 08:00 op Saterdae.

Ebrahim Patel, minister van handel en nywerheid, het op 2 April gesê 'n gesonde afstand moet ook in winkels gehandhaaf word. Hy het ook gesê daar sal opgetree word teen onredelike prysstygings waarvoor honderde klagtes ontvang is. Die eerste klagtes sal binnekort deur die Mededingings- en Verbruikerskommissie se tribunale aangehoor word.


• Wat mag ek nie koop nie?

  • Alkoholiese drank
  • Sigarette en tabak
  • Tydskrifte
  • Klere (al is dit in sommige winkels in die supermark)
  • Nutswerktoerusting
  • Elektriese toestelle soos ketels, mikrogolfoonde en televisies

As die items aanlyn bestel word, sal dit eers ná die staat van inperking afgelewer word.

Verwarring oor sigarette as noodsaaklike item:
Die koop en verkoop van sigarette word verbied in dié tyd. Omstredenheid het die laaste week geheers, nadat die Wes-Kaap egter die aankoop van sigarette sáám met ander inkopies toegelaat het.

Bheki Cele, minister van polisie, het op 2 April benadruk geen provinsie het spesiale bedeling vir die regulasies gekry nie. "Die verkoop van sigarette is nie deel van die regulasies nie. So die polisie sal dit afdwing, maak nie saak waar jy jou bevind nie. En dit sluit die Wes-Kaap in.

LEES MEER: https://www.netwerk24.com/Sake/Maatskappye/winkels-wie-is-wanneer-oop-en-wat-word-verkoop-20200327


• Oor ’n moontlike entstof:

Mkhize het Dinsdag gesê baie mense het nie eens behandeling vir die siekte nodig nie. “Daar is tans geen kuur nie. Ons behandel net die simptome.” Navorsing word oor die wêreld heen gedoen om ’n kuur vir die siekte te vind.

LEES OOK: https://www.netwerk24.com/Nuus/Gesondheid/medisyne-vir-malaria-word-dalk-nog-entstof-vir-covid-19-20200320


• Misdaad

Die polisie gaan meer eenhede ontplooi wat geweld teen vroue en kinders moet bekamp. Slagoffers kan die polisie bel op 0800 150 150. Bel 10111 vir enige ander misdaad.


• Vervolging

Bheki Cele, minister van polisie, het op 2 April gesê  2289 mense is sedert die begin van die inperking in hegtenis geneem na hulle die regulasies verbreek het. Volgens hom, is die oortredinge veral alkoholverwant. Hy sê daar is meer as 24 000 polisiebeamptes soldate en metropolsiiebeamptes ontplooi."Die regulasies...is nasionale regulasies. Daar is nie provinsiale of munisipale regulasies nie. Wat in Limpopo moet gebeur, moet in die Wes-Kaap ook gebeur. Die Wes-Kaap moet nie sy eie regulasies maak en geraad daaroor wil maak nie. Daar is provinsies wat met hul eie regulasies wil opkom, maar hulle moet dit nie doen nie. Regulasies kan nie deur provinsies verander word nie. As hulle voorstelle vir wysigings het, moet hulle dit ter tafel voor die nasionale regering lê," het Cele gesê.


• Skadevergoeding

Niemand sal vir enige skade of verliese vergoed word wat ontstaan weens ’n “ter goedertrou-optrede” (bona fide) deur enige wetstoepasser nie. As ’n polisiebeampte byvoorbeeld jou motor deursoek en niekwaadwillig iets beskadig, mag jy hom/haar nie daarvoor dagvaar nie.


• Wat gebeur as ek weier om vir Covid-19 getoets te word?

Die Staatskoerant lui geen mens wat bevestig is dat hulle die virus het, of waar daar die vermoede bestaan dat iemand Covid-19 opgedoen het, mag weier om daarvoor getoets te word of weier om in kwarantyn of isolasie geplaas te word nie.

Positiewe mense mag ook nie weier om behandeling te ontvang nie. Indien jy sou weier, sal jy vir 48 uur lank in die nodige, veilige fasiliteit ingedwing word, hangende ’n lasbrief vir jou inhegtenisneming.

Mkhize het Dinsdag gesê die toets vir Covid-19 neem drie uur om af te handel.

“Wat problematies raak, is die logistiek om dit na en van laboratoriums te vervoer. Sover is daar 1 400 toetse waarvan die uitslag agterstallig is. Dit is meestal in die private sektor. Ons praat ook nou met die toetsers om die koste daarvan te verlaag. Hulle kan nie wins hieruit maak nie.”

In die openbare sektor is daar nog streng kriteria voordat iemand net getoets kan word.

Mkhize het ook gesê: “As dokters tevrede is dat mense in hul eie huise behandel kan word, kan dit gedoen word. Ons is nie veel daaroor bekommerd nie. As dokters nie seker is dat mense tuis geïsoleer kan word nie, kan hulle hospitaal toe geneem word. Die polisie kan ook gevra word om iemand te laat opneem as die persoon nie verantwoordelik is nie. Daar is wette waaraan gehoor gegee moet word. As mense by staatshospitaal aankom vir toetse, moet dokters bepaal of hulle getoets moet word. Dit is omdat ons (reeds) ’n hoë voorkoms het van mense met (onverwante) borsprobleme in die land.”


• Joernaliste sal aanhou werk

Nuusdienste is as ’n noodsaaklike diensverskaffer aangewys. Die nuus sal dus bygehou en versprei word.

* Besoek die regering se webblad oor hoe om fopnuus uit te ken: https://www.gov.za/coronavirus/fakenews


Opsporing van moontlike Covid-19-gevalle deur selfone

'n Nuwe hoofstuk is op 2 April in die Staatskoerant gepubliseer. Die departement van gesondheid sal hiervolgens 'n nasionale databasis ontwikkel om mense na te spoor wat beslis of moontlik in kontak gekom het met persone wat moontlik Covid-19 opgedoen het, of reeds positief vir Covid-19 getoets is.

Die databasis sal die volgende inligting insluit:

a) Naam, van, ID- of paspoortnommer, woonadres of enige adres waar jy opgespoor kan word, en selfoonnommers van almal wat positief vir Covid-19 getoets het.

b) Die toetsresultate van bevestigde gevalle.

c) Die besonderhede van almal met wie 'n bevestigde geval in aanraking gekom het.

Bogenoemde inligting, saam met 'n afskrif van die persoon se paspoort, rybewys of identiteitsdokument, word by die databasis gevoeg die oomblik wanneer 'n persoon vir Covid-19 getoets word.

Volgens die regering is alle versamelde inligting vertroulik.

Die direkteur-generaal van die gesondheidsdepartement kan enige tyd jou selfoondiensverskaffer opdrag gee om jou ligging en bewegings aan hom te verskaf as hy vermoed dat jy moontlik Covid-19 opgedoen het, of in kontak was met iemand wat dit opgedoen het sedert 15 Maart, toe die ramptoestand aangekondig is.

Hierdie inligting is volgens die Staatskoerant net bedoel vir die oë van gemagtigde persone en mag net bekom, gebruik en bekend gemaak word met die doel om Covid-19 hok te slaan. Die direkteur-generaal van gesondheid mag die betrokke inligting net vir ses weke stoor voordat dit vernietig moet word.

Niemand mag hierdie inligting gebruik om die inhoud van elektroniese kommunikasie te onderskep nie.

'n Afgetrede regter sal aangewys word om die proses te monitor. Die direkteur-generaal moet weekliks aan hom of haar 'n verslag lewer van al die persone wie se liggings en bewegings bekom is.

Die direkteur-generaal sal binne ses weke nadat die nasionale ramptoestand beëindig is, elke persoon wie se bewegings deur middel van hul selfone bekom is, in kennis stel.

Binne ses weke nadat die ramptoestand beëindig is, sal alle identifiserende kenmerke van die inligting op die databasis verwyder word en voorts net vir navorsingsdoeleindes gebruik word. Alle inligting waarvan die identifiserende kenmerke nie verwyder is nie, sal vernietig word. Die direkteur-generaal van gesondheid moet in hierdie geval aan die afgetrede regter verslag doen.

Tronkstraf van tot ses maande, 'n boete of tronkstraf sowel as 'n boete, staar enigeen wat hierdie regulasies oortree of versuim om dit na te volg, in die gesig.

Stella Ndabeni-Abrahams, minister van kommunikasie, het op 2 April gesê die regering "wil nie op enigiemand spioeneer nie". 

"Ons is in ‘n staat van inperking teen die virus. Dit is in ons almal se belang om te verseker dat ons die verspreiding van die virus kan minimaliseer. En daarvoor is die opspoor van kontakte nodig. Die departement van gesondheid sal toestemming soek voordat hy toegang tot die selfooninligting kan kry. Dit sal net vir doeleindes wees om mense op te spoor. Dit is nie om enigiemand se privaatheid te skend nie."

Ronald Lamola, minister van justisie en korrektiewe dienste, het benadruk dat die regering nie op Suid-Afrikaners wil spioeneer nie. " 'n Afgetrede regter sal die hele proses monitor. Ons plan is om ‘n regter so gou as moontlik daarvoor aan te stel."


HUIS, FAMILIE EN ONTSPANNING

• Gaan jy van huis tot huis mag beweeg, of nie? Is jy dus heeltemal vas in jou huis?

Vir die volgende 21 dae mag jy nie jou huis of erf verlaat nie, mits jy ’n noodsaaklike diens moet verrig of bekom, ’n maatskaplike toelaag moet gaan haal, of in ’n mediese noodsituasie verkeer (’n ongevalle-pasiënt), of mediese behandeling vir ’n chroniese toestand moet ontvang.

Indien jy buite betrap word sonder ’n geldige rede, kan jy in hegtenis geneem word (en vir ses maande tronk toe gaan) of beboet word, of albei.

Soldate word ontplooi om die polisie onder meer bystaan met die hou van padblokkades en voetpatrollies ten einde die regulasies af te dwing.


• Wat is ’n mediese noodgeval?

’n Mediese noodgeval is enigiets waarvoor jy gehospitaliseer moet word (nié roetineondersoeke nie), sê dr. Kerrin Begg, senior lektor aan die Universiteit Stellenbosch en ’n spesialis in openbare gesondheid wat die gesondheidsdepartement bystaan om op die uitbreking van die virus te reageer.


• Water

Lindiwe Sisulu, minister van water, sanitasie en menslike nedersettings het op 2 April bekend gemaak dat water gesentraliseer is."Ons het landwyd waterrade van munisipaliteite wat water aan inwoners verskaf. Ons het ook besproeiingsrade wat meesal vir die plaasgemeenskappe is. Ons het nou al daardie water geneem en dit alles onder sentrale bevelsentrum geplaas.

Die hoofkwartier is by RandWater. Daar is sentrale nommer wat gebel kan word om uit te vind waar jy water kan kry. Die munisipaliteite sal steeds verantwoordelik wees om plekke te identifiseer waar watertenke geplaas sal word. Die sentrale regering sal egter die verskaffing van tenke en watervragmotors beheer."In kort se ons dat al die water in SA nou deur ons beheer word. Ons sal besluit  hoe dit versprei word."


• Alkohol

Geen drankverkope word in hierdie tyd toegelaat nie. Drankwinkels, tavernes en sjebiens sal gesluit wees, het Bheki Cele, minister van polisie, Woensdagaand op ’n mediakonferensie van meer as drie uur lank in Pretoria aangekondig. Dit geld ook dié gedeeltes van supermarkte wat drank verkoop.

“Dit sal ons almal se lewe makliker maak as daar nie drankverkope is nie.” Cele voer drankmisbruik gereeld aan as dat dit ’n rol speel in onder meer misdaad en motorongelukke. “Alkohol is dikwels die rede vir padongelukke, en mense wat drink, steek mekaar met messe wanneer hulle dronk is,” sê hy.

LEES OOK: https://www.netwerk24.com/Sake/Maatskappye/distell-basta-met-brandewyn-alkohol-nou-vir-hande-20200326


• Skole

Angie Motshekga, minister van basiese onderwys, het Donderdag gesê dit is nie moontlik om nou al te sê wanneer die skole, wat op 18 Maart gesluit is, weer sal heropen nie. Alles hang van die omvang van die pandemie af.

“Ek kan regtig nie sê wanneer dit sal gebeur nie. Ons monitor die situasie deurentyd.”

Die minister het gesê ’n herstelplan word opgestel om in werking te stel wanneer die skole heropen. Dit kan insluit dat langer klastye ingestel word, of skooltermyne wat gewysig kan word.

Die Verenigde Nasies se kinderfonds, Unicef, asook die nasionale onderwys-samewerkingsfonds ondersteun die departement, sê die minister. So ook die finansiëledienstesektor. Old Mutual het byvoorbeeld R50 miljoen beskikbaar gestel om te help.

Ondersteuningsprogramme vir leerlinge sluit onder meer in die aanbieding van lesse op radio en televisie, vir veral matriekleerlinge. Die SAUK, DStv, e.tv en maatskappye soos Telkom, Vodacom, Cel C en MTN het reeds hul hulp aangebied dat klasse en lesse deur hul platforms aangebied kan word.

Die skedule is op die departement van basiese onderwys se webwerf beskikbaar.


• Ek is geskei en het ’n ooreenkoms vir toesig oor ons kinders met my eks. Kan ek steeds my kinders sien?

Kinders van geskeide ouers mag nie oor en weer tussen huise kuier nie, tensy daar bestaande reëlings  –  soos ‘n hofbevel of ‘n geregistreerde ouerskapsplan – in plek is.

Dié wysiging van regulasies is Maandag (7 April) in ‘n spesiale Staatskoerant gepubliseer. Luidens die Staatskoerant moet die ouer of voog wat die kind vervoer die oorspronklike dokumente of ‘n gewaarmerkte afskrif daarvan in hul besit hê.  

Die toegewing word gemaak mits die kind nie in kontak kom met iemand wat Covid-19 opgedoen het, of moontlik opgedoen het nie.


• Gaan Eskom beurtkrag toepas?

Eskom het Woensdag in ’n verklaring gesê hy verwag nie beurtkrag gedurende die staat van inperking nie, hoewel daar altyd die moontlikheid daarvoor is.

Die kragverskaffer het bevestig dat hy gemiddeld 50 dae se steenkoolvooraad by elk van sy kragstasies het. Dis volgens hom meer as die 20 dae se voorraad wat sy beleid hom dwing om te hê.

Gwede Mantashe, minister van minerale bronne en energie, het Woensdag gesê die produksie van steenkool sal tydens die landwye inperking voortgaan ten einde te verseker dat Eskom genoeg steenkool het vir die opwekking van krag.

Dié produksie sal wel op ’n kleiner skaal plaasvind, sê hy. Daar sal ook seker gemaak word dat brandstof deurentyd gelewer kan word vir kritiese en noodsaaklike dienste.

Die minister het ook gesê die vraag na elektrisiteit sal na verwagting laag wees tydens die tyd van inperking. “Talle nywerhede sal toe wees. Daarom voorsien ons nie beurtkrag nie.

“Ons verwag ook nie dat vulstasies sal leegloop nie. Die vraag na brandstof sal tydens die inperking ook laag wees. Daarom kyk ons nou na die handelsure van vulstasies en hoe dit nodig sal wees.”


• Gaan vullisverwydering voort?

Vullisverwydering is ’n noodsaaklike diens wat sal voortgaan.

* Lees hier wat die Gautengse regering oor die voorsiening van basiese dienste gesê het: https://www.netwerk24.com/Nuus/Munisipaliteite/vullis-steeds-in-jhb-verwyder-maar-minder-busse-ry-20200325


• Is internetdiensverskaffers ’n noodsaaklike diens?

Ebrahim Patel, minister van handel en nywerheid, het Dinsdag op ’n inligtingsessie gesê dis noodsaaklik dat mense in hierdie tyd internettoegang het. Internetdiensverskaffers mag dus met hul bedrywighede voortgaan.


• Hoe gemaak as jy dink jy is siek?

Bel eers jou dokter; moenie net by die spreekkamer opdaag nie.

Die meeste huisdokters het begin om reëlings tref om telefoniese konsultasies te doen, sê dr. Begg. “Hulle sal jou moontlik oor die foon kan diagnoseer en (die voorskrif) per e-pos kan aanstuur. Dis nie ideaal nie, maar in hierdie omstandighede is dit wat hulle doen.”

Sy sê dit is dan wenslik om jou apteek te bel sodat die dokter die voorskrif elektronies na die apteek kan stuur.

Omdat daar nog geen kuur vir Covid-19 is nie, word net die simptome behandel, soos ook die geval is met ’n gewone verkoue of griep.


WANNEER JY JOU HUIS VERLAAT

• Wat moet ek by my hê as ek my huis verlaat?

Jy hoef nie ’n permit te hê as jy uitgaan vir noodsaaklikhede nie, maar jy moet kan bewys waarheen jy gaan, sê brig. Vish Naidoo, nasionale polisiewoordvoerder, aan Netwerk24.

“As jy apteek toe gaan, moet jy byvoorbeeld jou voorskrif by jou hê.

As die polisie jou voorkeer as jy wil gaan inkopies doen, en jy sê jy is op pad na Checkers, kan hulle jou moontlik agtervolg om seker te maak jy praat die waarheid, sê Naidoo. Bheki Cele, minister van polisie, het op 2 April bevestig dat net 50 mense op 'n slag in 'n winkel mag wees.


• Private en openbare vervoer

Alle pendelvoervoerdienste word gestaak, met die uitsondering van busse, taxi’s, vervoerdienste soos Uber en private motors om noodsaaklike dienste te lewer, of noodsaaklike dinge te doen, soos om iemand vir mediese behandeling te vervoer.

Voertuie vir openbare vervoer mag nie meer as 50% van hul gelisensieerde kapasiteit vervoer nie. As ’n taxi dus 14 mense kan vervoer, mag hy nou net sewe vervoer. Die Staatskoerant het op 2 April die maatreël gewysig sodat busse en vervoerdienste soos Uber nie meer as 50% van hul gelisensieerde kapasiteit mag vervoer nie, terwyl taxi's nie meer as 70% van hul gelisensieerde kapasiteit mag vervoer nie. Private voertuie nie meer as 60% van hul gelisensieerde kapasiteit mag vervoer nie.

Fikile Mbalula, minister van vervoer, het Woensdag 25 Maart gesê geen openbare vervoer vir nienoodsaaklike doeleindes mag daagliks tussen 09:00 en 16:00 beweeg nie.

  • Alle vlugte – plaaslike en internasionaal – word gestaak. Net noodsaaklike vrag sal toegelaat word. Goedere uit hoërisiko-lande moet ontsmet word.
  • Plesierbote word alle hawens belet. Noodsaaklike vrag sal by hawens ontvang word.
  • Die Gautrein staak sy dienste.
  • Minibustaxi’s: Dié wat gefinansier word deur die Small Enterprise Finance Agency (SEFA), sal ’n drie maande paaiement-vakansie kry. Banke oorweeg soortgelyke hulpmiddele.
  • Taxi’s sal net noodsaaklike dienste se personeel mag vervoer. Die tye hiervoor is van 05:00 tot 09:00 en van 16:00 tot 20:00. Voorsorgmaatreëls teen die virus moet met elke rit toegepas word.
  • Metertaxi’s en Uber- en ander dienste sal toegelaat word om noodsaaklike dienste se personeel te vervoer. Dit geld dieselfde tye soos bo genoem. Hierdie voertuie moet ook ontsmet word. ’n Motor wat byvoorbeeld vier mense kan vervoer, sal nou met net een passasier benewens die bestuurder mag ry. Ontsmettingsmiddels moet in alle taxi’s beskikbaar wees en moet ’n alkoholbasis van minstens 60% hê.
  • Busse sal ook net mense kan vervoer wat noodsaaklike dienste verrig, “soos Eskom-werkers of diegene wat na die hospitaal gaan”.

Alle oorgrensbewegings van mense word verbied. Goedere kan wel nog van en na buurlande in- en uitgevoer word.

Alle bestuurslisensiesentrums sal gesluit wees. As jou rybewys in die tydperk van inperking verstryk, sal dit steeds as geldig beskou word tot wanneer die tyd van inperking verby is.

Waar mense ’n noodsaaklike diens moet lewer, maar nie toegang tot vervoer het nie, moet die werkgewer vir die vervoer sorg, op voorwaarde dat die voertuie nie meer as 50% van hul gelisensieerde kapasiteit mag vervoer nie.

Die departement van vervoer sal direktiewe uitreik vir mense wat noodsaaklike items wil bekom, maar nie toegang tot private vervoer het nie.

Dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake, het op 2 April gesê hoewel die reëls vir taxi's nou verslap het, passasiers aangeraai word om maskers te dra.

Die Staatskoerant het op 2 April pensioentrekkers bygevoeg as mense wat hul huise tydelik mag verlaat om pensioene te gaan haal, asook begrafnisgangers wat oor provinsiale- stads- en streeksgrense mag reis om begrafnisse by te woon.


• Hoeveel mense mag saamry om te gaan inkopies doen?

Brig. Vish Naidoo, nasionale polisiewoordvoerder, sê niemand mag saam met jou supermark toe gaan nie - nie eens kinders of bejaarde ouers nie. Die enigste uitsondering is wanneer daar 'n mediese noodgeval is en jou kind of ouer móét saamgaan.

Dit volg op aanvanklike gerugte dat 'n bestuurder en 'n passasier in 'n motor toegelaat word.

"Ons het aanvanklik gedink as daar 'n bestuurder voor sit en iemand sit agter, behoort daar 'n gesonde afstand te wees, maar dit word nie toegelaat nie," sê Naidoo.

Hy sê enkelouers met 'n kind sal in noodgevalle kan gaan inkopies doen. 

"Ons sal hulle nie kan keer nie, maar sulke gevalle is skaars en ons het dit nog nie teëgekom nie. Dit is belangrik om te verstaan dat ons elke geval op eie meriete sal evalueer. Die hoofdoel is om die hoeveelheid mense op straat te verminder," sê Naidoo. 

Die antwoord is steeds verwarrend, omdat daar nie duidelikheid is oor wat 'n enkelouer met een of meer klein kinders te doen staan nie.  'n Mens weet ook nie of jy iemand mag rondry wat weens mediese redes nie self mag bestuur nie. 


• Kan mense steeds hul honde vir ’n uitstappie uitneem?

Vergeet daarvan om van Vrydagoggend af vir die volgende drie weke van inperking met jou vierpotige vriend te gaan stap.

Bheki Cele, minister van polisie, sê jy moet maar met jou hond om die huis stap om haar of hom oefening te gee.

• Wanneer mag ek draf of stap?

Vish Naidoo, nasionale polisiewoordvoerder, het Donderdag aan Sarel van der Walt gesê draf, stap en fietsry vir oefening is taboe - ook op geslote landgoedere (estates) waar mense woon.

Hy het wél gesê jy kan winkel toe draf, stap of fietsry om te gaan kos koop.

"As jy winkel toe gaan om kruideniersware te gaan koop kan jy kruip, hardloop, stap of draf, want die doel is dan nie om net te hardloop, stap of fietsry nie, maar om kruideniersware te gaan koop," het Naidoo gesê.

Dr. Nkosazana Dlamini-Zuma, minister van samewerkende regering en tradisionele sake, het op 2 April aan joernaliste gesê waar dokters diabete aanmoedig om te draf tydens die inperking, moet hulle maar rondom hul huise draf.


• Kan ek petrol gaan ingooi?

Ja. Vulstasies word beskou as ’n noodsaaklike diens.


• Kan ek siekes in die hospitale gaan besoek?

Regulasies in dié verband hang af van fasiliteit tot fasiliteit, sê Popo Maja, woordvoerder van die departement van gesondheid, maar hospitaalbesoeke by staatshospitale is nêrens heeltemal opgeskort nie.

  • PRIVATE HOSPITALE

Netcare: Alle besoektye by Netcare-hospitale landwyd is opgeskort. Dit geld gewone sale, hoësorg- en waakeenhede. ’n Uitsondering word gemaak vir kraamsale en neonatale waakeenhede, waar slegs een ouer op ’n slag by ’n pasgebore baba toegelaat sal word. Die ouer wat toegelaat word, mag geen blootstelling aan die koronavirussiekte gehad het nie.

Geen grootouers of sibbe van pasgebore babas word meer in Netcare-hospitale toegelaat nie. In pediatriese sale sal ook slegs een ouer op ’n slag toegelaat word by ’n kind.

In die geval van pasiënte wat terminaal siek is, sal familielede by die betrokke hospitaal se bestuur moet toestemming kry om die pasiënt te mag besoek. Die minimum aantal familielede sal toegelaat word en hulle moet beskermende drag en maskers dra.

MediClinic sê sy besoektye is aangepas tot net twee per dag. Besoekers sal van 15:00 tot 16:00 en weer van 19:00 tot 20:00 toegelaat word. Slegs een besoeker per pasiënt word toegelaat.

Wat noodgevalle betref: Indien iemand in ’n noodgevalle-eenheid by ’n Mediclinic-hospitaal opgeneem word, mag daar slegs een besoeker by die pasiënt wees. Toegang by alle Mediclinic-hospitale sal verder beheer word deurdat daar van slegs een ingang gebruik gemaak sal word.

Geskeduleerde operasies is nie gekanselleer nie. “Die besluit is egter onderworpe aan verandering en sal waarskynlik op kort kennisgewing kan verander,” sê die hospitaalgroep.

Die Life-hospitaalgroep het nog nie op Netwerk24 se navrae reageer nie.

Popo Maja, woordvoerder van die departement van gesondheid, het gesê staatshospitale besluit self watter maatreëls hulle hieroor gaan instel.

* Klik hier vir Gauteng se maatreëls: https://www.news24.com/SouthAfrica/News/restrictions-imposed-on-visiting-hours-in-gauteng-health-facilities-20200320

In Limpopo is besoektye by staatshospitale na net een uur verminder en net twee familielede word by ’n pasiënt toegelaat, berig Marietie Louw-Carstens.


• Tel fisioterapeute en sielkundiges as noodsaaklike dienste?

Volgens Maja is dit wél die geval.


• Kan ek kerk toe gaan?

Nee, alle openbare saamtrekke word verbied. Stella Ndabeni-Abrahams, minister van kommunikasie, het Donderdag gesê die SAUK en DStv sal kanale beskikbaar stel om Paasdienste regstreeks uit te saai. Gesprekke daaroor gaan nog voort. Sy het gesê die SAUK en DStv sal met die kerkgroepe praat oor die uitsendings.

“Ons wil sien dat die kanale vir die meeste kerke gedeel word,” het sy gesê.


• Mag jy winkel toe gaan vir inkopies?

Ja, supermarkte, mediese fasiliteite, apteke en banke bly oop. Jy kan ook na supermarkte toe stap as jy wil. Jy moet egter inkopies by jou naaste winkel doen.

Bheki Cele, minister van polisie, het op 2 April bevestig dat net 50 mense op 'n slag in 'n winkel mag wees.

"Ons weet van verskeie winkels in KwaMashu en elders in die land wat sy personeelsyfers verminder het om meer klante op ‘n slag te kan toelaat. Maar slegs 50 moet ten alle tye in 'n winkel wees. Dié wat die wet verbreek, moet as sulks behandel word."

Hy het voorts gesê winkels moet self aan hul personeel beskermende drag en toerusting soos maskers en handskoene verskaf as hulle dit soek. "Die minister van gesondheid het mense aangemoedig om hierdieartikels te dra. Totdat anders aangedui word, sal ons dit afdwing."


Winkels wat mense met handontsmettingsmiddel indoen

Minister Ebrahim Patel het op 2 April gesê daar gaan opgetree word teen maatskappye wat handontsmettingsmiddels verkoop wat nie aan die standaarde voldoen nie. 

As dit nie die minimum alkoholinhoud (70%) bevat nie, is dit volgens hom "misleiding van verbruikers en vals bemarking en sal daar teen sulke maatskappye opgetree word". 

"Daar word tans gewerk aan ‘n eenvormige standaard vir handontsmettingsmiddels. Hoewel dit baie belangrik is, is dit ook baie belangrik om jou hande met water en seep vir 20 sekondes of langer te was wat beter as handontsmettingsmiddels is. Die plan is om seker te maak dat ons kritieke voorraad van mediese voorraad in die land het. In die geval van kos verskaf die plaaslike bedryf genoeg kos."


• Koerierdienste

Koerierdienste sal net noodsaaklike goedere mag vervoer, het Fikile Mbalula, minister van vervoer, Donderdag gesê. Vrag wat per see vervoer word, sal toegelaat word, maar diegene aan boord van die skepe mag nie aan wal kom nie. Die vrag moet ook ontsmet word.

SÓ VOORKOM JY COVID-19

Voorsorgmaatreëls

  • Hou ’n gesonde afstand van minstens 1 m tussen jou en die volgende persoon – veral as hulle hoes of nies.
  • Was jou hande hande gereeld of gebruik ’n handreiniger (met ’n alkoholbasis). Dit maak die virusse op jou hande dood.
  • Moenie aan jou oë, neus en mond raak nie. Die virus kan só jou liggaam binnedring.
  • Hoes en nies in die waai van jou arm en raak onmiddellik ontslae van die sneesdoekie wat jy gebruik het. Sodoende beskerm jy ander mense teen die virus.
  • Moet ek ’n masker dra? 
    Sit ’n masker op as jy self hoes of nies of na iemand omsien wat hoes of nies, sê die United Nations Children's Fund (Unicef). 
    As jy jou masker opgehad het, moet jy op so ’n manier daarvan ontslae raak dat dit nie die virus verder versprei nie. Weggooibare maskers kan net een maal gedra word, sê die WGO.
    Die masker alleen is ook nie genoeg om infeksies te keer nie en moet met die nodige voorsorg, soos om hande te was en ‘n gesonde afstand van ’n meter tussen mense te handhaaf, gepaardgaan.
    As jy nie siek is of na ’n siek persoon omsien nie en nog steeds ’n masker dra, mors jy ’n masker in ’n wêreld wat reeds ’n tekort het, maan die WGO.
  • Bly tuis as jy sleg voel. As jy koors het en hoes en sukkel om asem te haal, kry dadelik mediese behandeling.
  • Bly op hoogte met die jongste Covid-19-kerngebiede (gebiede waar die virus soos ’n veldbrand versprei). Vermy dit om te reis en rond te beweeg, veral as jy ’n ouer persoon is, suikersiekte het of hart- en longsiektes het.
  • Kook water voordat jy dit gebruik. Die departement van water en sanitasie het mense in informele nedersettings, wat steeds water in riviere moet skep, aangemoedig om hierdie water te kook voordat hulle dit drink, klere daarmee was of kos kook.
    Die departement is van mening die water in Suid-Afrika is so besoedel dat hy bang is mense doen die siekte daardeur op. ‘n Lepel bleikmiddel per 25 liter water kan ook die ding doen, lui ’n verklaring deur die departement.


Bly op hoogte van die jongste inligting oor Covid-19.

  • Unicef vorm deel van die Verenigde Nasies.

Baie lande het al te doene gekry met gevalle van Covid-19 en talle beleef die uitbreking baie intensief. Hoewel owerhede in China en ander lande al baie werk verrig het om die uitbreking te vertraag of stop te sit, kan die situasie oornag verander.


Hou só jou hande skoon

Só moet jy jou hande was

Stap 1: Maak jou hande nat onder ’n lopende kraan.

Stap 2: Wend genoeg seep aan om die nat hande heeltemal te bedek.

Stap 3: Skrop al die oppervlakke van jou hand – ook die agterkant, tussen die vingers en onder jou naels. Doen dit vir omtrent 20 sekondes.

Stap 4: Spoel met lopende water af.

Stap 5: Maak jou hande droog met ’n skoon lap of ’n handdoek wat jy net een keer gebruik.

Was jou hande gereeld ­– veral voor ete, nadat jy jou neus geblaas het, gehoes of genies het en die badkamer besoek het. As seep en water nie beskibaar is nie, gebruik ’n handreiniger met minstens 60% alkohol in. As jou hande egter sigbaar vuil is, was liewer met seep en water.

Watter handreiniger werk regtig?

Lizeth Kruger, nasionale kliniekbestuurder van Dis-Chem, het vir die omroeper Martin Bester op Jacaranda FM gesê ’n goeie handreiniger móét alkohol in hê. Sy verkies reinigers met ’n alkoholinhoud van tussen 70% en 90%, maar sê meer as 60% is voldoende.

Vodka het net 40% alkohol in en is dus nie sterk genoeg om die virus dood te maak nie, berig Business Insider.

Hoe maak jy jou eie handreiniger?

Dr. Rishi Desai, mediese hoof van die platform Osmosis en voorheen lid van die Amerikaanse sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC) se afdeling vir virale siektes, het aan Healthline gesê sy resep maak 99,9% van kieme ná 60 sekondes dood:

Bestanddele

  • ¾ koppie medisinale alkohol (isopropielalkohol of ’n vloeistof met ’n 90%-etanolbasis)
  • ¼ koppie aalwynjel
  • 10 druppels vlugtige olie soos laventelolie of suurlemoensap

Metode

Meng al die bestanddele in ’n bak. Meng eers met ’n lepel en klits dan totdat die reiniger ’n jel word. Gooi die bestanddele in ’n leë botteltjie.

Klik hier vir die WGO se resepte vir ontsmettingsmiddels op groter maat.


Hoe lank lewe die virus op oppervlakke?

Die koronavirus wat Covid-19 veroorsaak kan vir ure in druppeltjies in die lug bly hang en vir dae op oppervlakke soos plastiek en staal bly leef. Navorsing wat vandeesweek in The New England Journal of Medicine gepubliseer is, toon dat die virus dus baie langer in die lug bly as wat wetenskaplikes aanvanklik gedink het.

Reuters berig wetenskaplikes het die virusneerslag van ’n geïnfekteerde persoon nagemaak en op verskillende oppervlakke getoets. Daar is bevind ’n virus wat deur middel van druppeltjies liggaamsvloeistof versprei word, kan vir nog minstens drie uur in daardie druppeltjie leef en mense aansteek.

Die virus leef omtrent drie dae lank op plastiek en vlekvrye staal, maar leef nie langer as 24 uur op karton nie, wat die kommer dat pakkies deur die pos die virus help versprei in die kiem smoor. Dit het slegs vier uur lank op koper geleef.


Moets en moenies wanneer jy vermoed jy het Covid-19

Mense wat vermoed dat hulle Covid-19 het, moet juis nie nou paniekerig raak en onverantwoordelik optree soos om hulle na die naaste hospitaal te haas nie. Die private Netcare-hospitaalgroep het die volgende stappe vir duidelikheid uiteengesit.

Wat om nié te doen nie: Ek sal sommer by ’n hospitaal of ’n ongevalle-eenheid myself laat toets.

Mande Toubkin, Netcare se bestuurder vir nood en trauma, sê in ’n verklaring individue wat ’n siftingstoets wil ondergaan of vir Covid-19 getoets wil word, moenie na ’n hospitaal of noodgevalleafdeling gaan nie.

“Noodgevalle-eenhede is gespesialiseerde fasiliteite wat toegerus is om dringende lewensondersteunende behandeling aan pasiënte met traumatiese beserings of mediese noodgevalle te voorsien. Meer as 80% van mense met Covid-19 sal ligte tot matige simptome hê en daar is geen rede vir hulle om by ’n noodgevalleafdeling ondersoek te word nie,” sê sy.

Indien jy dit wel sou doen, stel jy boonop ander pasiënte en hospitaalpersoneel in gevaar.

Wat jy moet doen as jy vermoed jy ly aan Covid-19: Bel jou primêre gesondheidsorgdiensverskaffer.

As jy aan die simptome van Covid-19 ly, moenie na jou dokter se spreekkamer gaan sonder om vooraf te bel nie.

Wanneer jy jou huisdokter bel, bring al die toepaslike inligting onder hul aandag, soos jou onlangse reisgeskiedenis, kontak met mense wat moontlik onlangs na lande met die Covid-19-uitbreking gereis het, jou persoonlike kontak met iemand wat Covid-19 het of die simptome wat jy toon wat op Covid-19 kan dui. Die dokter mag jou spesifieke vrae vra en jou dan aanraai om getoets te word. Hy of sy kan jou na patoloë hiervoor verwys.

As jy jou dokter vooraf gebel het en hy of sy vra steeds jy moet na die spreekkamer toe kom, is dit reg so. Die dokter sal vooraf al die nodige voorkomingsmaatreëls instel om jou vinnig te help wanneer jy daar instap en om hulself en ander te beveilig. Jou dokter sal jou ondersoek en ’n depper van die binnekant van jou neus en mond neem, wat vir toetse na ’n laboratorium gestuur sal word. Jy sal die toetsresultate binne 48 tot 72 uur ontvang en jy moet jouself in kwarantyn plaas totdat die uitslae bekend is.


Wat ouers volgens Unicef moet weet

  • Wat moet ek doen as my kind simptome van Covid-19 toon?

Bel sou gou as moontlik ’n dokter, maar hou in jou agterkop dat die simptome van Covid-19 (soos koors en ’n gehoes) ooreenstem met die griep wat ons ken en ook met verkoue, sê Unicef.

Benewens goeie higiëne raai Unicef ouers ook aan om hul kinders se inentings op datum te hou om hulle teen ander virusse en bakterieë te beskerm.

  • Kan swanger vroue die virus na ongebore kinders oordra?

Daar is in hierdie stadium nog nie genoeg bewyse om beslis te weet of die virus van ’n ma na haar ongebore baba oorgedra kan word en of die virussiekte ’n moontlike uitwerking op die baba kan hê nie. Swanger vroue moet in hierdie stadium nog al die moontlike maatreëls volg om hulle teen die virus te beskerm en so spoedig moontlik mediese behandeling te kry as hulle simptome van Covid-19 begin toon.

  • Is dit veilig vir ’n ma om te borsvoed as sy met hierdie virus geïnfekteer is?

Alle ma’s wat koorsig is, hoes of sukkel om asem te haal, moet so vroeg as moontlik mediese behandeling kry. Volgens Unicef is dit onwaarskynlik dat die virus deur borsmelk oorgedra sal word. Die ma moet egter die nodige voorsorg tref sodat sy nie die virus op ander maniere oordra nie, soos om ’n masker te dra naby die baba of tydens borsvoeding en om gereeld hande te was. As ’n ma te siek is om te borsvoed, kan sy die melk uitpomp en in ’n bottel vir die baba gee.


Maak jou huis virusvry

Baie ondernemings het intussen besluit werknemers moet vir die volgende paar weke van die huis af werk. Ander pendel weer tussen die werk en die huis en probeer ander ritte beperk.

Houzz.com het ’n paar idees hoe om jou huis virusvry te maak sodat jy in ’n skoon omgewing kan werk en bly.

Daar is ’n verskil tussen skoonmaak en ontsmet. Maak éérs skoon. Kieme kruip weg in vuilgoed, wat beteken pogings om te ontsmet is minder suksesvol. ’n Skoonmaakproses verwyder sommige kieme. Ontsmetting maak die kieme dood. Vir die skoonmaakproses is seep en water genoeg. Vir die ontsmettingsproses het jy skoonmaakmiddels met ’n alkoholinhoud van meer as 60% of ’n bleikmiddel nodig. Oppas vir produkte wat verval het, dit sal nie so doeltreffend wees nie.

Skep ’n roetine: Kry ’n plek waar jy elke dag jou handsak of motorsleutels neersit as jy van die werk af kom. Was jou hande dan vir 20 sekondes en ontsmet jou persoonlike items met ’n ontsmettingsmiddel.

Help jou kinders om ook ’n roetine aan te leer. As hulle nie so mal daaroor is om hande te was nie, laat hulle ’n gegeurde handwasmiddel in ’n kleurvolle verpakking uitkies om die “handwasritueel” pret te maak. Plak die woorde van ’n liedjie teen die spieël by die wasbak wat hulle kan sing vir die 20 sekondes wat hulle hul hande moet was.

Die balletdanser Ashlee Montague van New York dans 18 Maart in Times Square met 'n gasmasker op.

Die balletdanser Ashlee Montague van New York dans 18 Maart in Times Square met 'n gasmasker op. Honderde duisende mense loop gewoonlik daagliks deur die wêreldbekende plein, maar dit is nou verlate nadat die stad op slot geplaas is. (Foto: Reuters)

Die balletdanser Ashlee Montague van New York dans 18 Maart in Times Square met 'n gasmasker op. Honderde duisende mense loop gewoonlik daagliks deur die wêreldbekende plein, maar dit is nou verlate nadat die stad op slot geplaas is. (Foto: Reuters)

NOODSAAKLIKE KONTAKBESONDERHEDE

  • Die gesondheidsdepartement se tolvrye nommer:
    0800 029 999.
  • Blitslyn na dokters: 082 883 9920.
  • Die staat se amptelike WhatsApp-groep: Stuur “HI” na 0600 123 456 op WhatsApp om by die groep gevoeg te word of plaas hierdie skakel: https://wa.me/27600123456?text=Hi.

Gaan toets hier

  • PathCare (insluitend Vermaak en Vennote-patoloë) is ’n groep private laboratoriums in Suid-Afrika en Namibië wat nou met Nios saamwerk en Covid-19-toetse kan doen.
    Hulle onderneem om die bloedmonsters gratis na Nios te vervoer om getoets te word of die pasiënt kan teen R995 in hul laboratoriums getoets word. Lancet is ook ’n privaat groep laboratoriums wat die toetse kan doen.
    * Klik hier vir meer inligting en onder is ’n lys van PathCare-laboratoriums.
PathCare-laboratoriums vir toetsing

LYS VAN LANCET-LABORATORIUMS

REGSADVIES GEDURENDE DIE NOODTOESTAND

Korona: Dít is wat jy moet weet,
'n spesiale Netwerk24-projek

* Diepteverslaggewer: Jana Marx
*
Taalversorging: Anika Schoeman
*
Projekbestuurder: Maryke Cumpsty
*
Grafika: Jaco Grobbelaar, Theuns Kruger
*
Nasionale nuusredakteur: Nadia Honiball

* Netwerk24 Hoofredakteur: Henriëtte Loubser

Teken in op Netwerk24 en kry élke dag onbeperkte toegang tot brekende nuus, sport, vermaak, menings en diepteontledings, asook drie dagblaaie, Rapport, die gemeenskapskoerante in jou streek, en gunsteling- Afrikaanse tydskrifte soos HuisgenootSarieWeg!, TuisKuier en  Landbouweekblad.

Netwerk24 - Alles op een plek